دور دنیا با یک کلیک

 

به نام خدا

 

 

THE  KEEPER

 

 

 

 

 

ميراثدار

گردشگری مجازی
گردشگری مجازی (e-tourism) مقوله جالبی است که دو دهه از پدید آمدن آن نمی گذرد. گردشگری مجازی ، حضور در سرزمین دیجیتالی وب و مشاهده داده های صوتی ، متنی و تصویری از دنیای فیزیکی پیرامون ما است .
دور دنیا که در نوشته ژول ورن ، نویسنده شهیر فرانسوی در هشتاد روز امکان پذیر شد ، امروز با ابر متن های اینترنتی ، با یک کلیک امکان پذیر است.
دور دنیا با یک کلیک ، آرزویی بود که امروزه از مرحله واقعیت به حقیقتی غیر قابل انکار مبدل شده است . بااستفاده از سایت های کاخ موزه ها ، اماکن باستانی جهان می توان به دنیایی اطلاعات متنی و تصویری از نمادهای تاریخ باستان دست یافت. برخی از پایگاه های دولتی در اینترنت ، امروزه سیستم های دوربین شهری خود را به سرزمین دیجیتال نیز پیوند داده اند.
بااین دوربین ها می توانید شهرهای مختلف را به صورت زنده مشاهده کرده و حتی از ان ها عکس یادگاری بگیرید. شهرداری تهران و حتی سایت مرکز کنترل ترافیک استان تهران ، چنین سرویسی را در دسترس علاقمندان قرار داده است.
اما این که چرا مجموعه ارزشمند پاسارگاد یا بیستون یا سعدآباد تهران ، از چنین سایت های مالتی مدیا بی بهره اند ، پاسخی برای آن نیافتیم؟! خیلی از علاقمندان به بازدید از موزه های بزرگ جهان ، از هرمیتاژ مسکو تا لوور پاریس ، از تارنماهای اینترنتی ان ها برای مشاهده اطلاعات استفاده می کنند.
حتی ، رزرو بلیط هواپیما ، هتل ، مسابقات بین المللی ورزشی و جشنواره های فرهنگی هنری جهانی ، امروز با رفتارهای سازمانی الکترونیکی همراه شده است . میلیون ها کاربر از سراسر جهان ، به دنبال برگزاری تابستانی مسابقات جام جهان در شهرهای آلمان ، امروزه از سایت های دولتی و غیر دولتی گردشگری این کشور استفاده می کنند.
این مسئله ، نقش قابل توجهی در آشنایی با فرهنگ و دانش و پتانسیل تجاری و سیاسی و علمی دولت فدرال آلمان داشته است . وقتی کانال ARD DAS ERSTE آلمان ، پخش مستقیم مراسم قرعه کشی را چند ماه پیش پخش کرد ، بیش از 2 میلیارد بیننده از سراسر جهان و صدها میلیون کاربر اینترنت ، این مراسم را نظاره گر بودند.
این مسئله ای بود که تاثیر زیادی روی ارتقای سطح حداکثری علاقمندی برای سفر به کشور آلمان ایجاد کرد. به هر حال ، با ارتقای سیستم های اطلاع رسانی و ارتباطی دولتی در اینترنت و گسترش دولت الکترونیکی (E-GOVERNMENT) روی سرزمین دیجیتال ، می توان به توسعه توریسم اینترنتی و استفاده از میلیون ها دلار فواید آن امیدوار بود.

*چند پرسش اینترنتی
اگر یک فرانسوی بخواهد به ایران بیاید ، سایت های دولتی ما چه قدر به او کمک می کند ؟ چه قدر راهنمای الکترونیکی کشور ایران در اینترنت ، کار ساز خواهد بود؟ چه قدر وب پیج های ایرانی دولتی یا خصوصی در زمینه گردشگری ایران ، به زبان فرانسوی یا انگلیسی است ؟ این ها پرسش هایی است که باید مراکز مربوط به این صنعت مهم در کشور به ان اهتمام کنند.
آیا موزه ها ، مراکز باستانی ، مراکز گردشگری مهم کشور و شهرهای ایران ، دارای پایگاه های الکترونیکی مالتی مدیای چند زبانه برای اطلاع رسانی از پتانسیل تمدن 2500 ساله ایران هست؟ متاسفانه با وجود بیش از 1000 سایت دولتی ایران در اینترنت و بیش از 50 هزار سایت خصوصی فارسی در وب ، هنوز مجموع عملکرد دولت الکترونیکی ایران در حوزه گردشگری مجازی ، به سمت اشتغال زایی مولد و اطلاع رسانی فراگیر هدفمند پیش نرفته است.
سایت های سفارت خانه های ما در خارج از کشور ، وضعیت مطلوبی ندارند و سازمان های دولتی ایران در اینترنت ، بستر ارتباط دیجیتالی خوبی با مخاطبان درون و برون سازمانی خود نیستند.
هفته پیش ، دبیرجامعه راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی در گفت و گو با ایسنا ، از راه اندازی بانک جامع اطلاعات توریستی کشور به منظور دسترسی آسان به خدمات اطلاع رسانی مراکز توریستی خبر داد. البته قرار است ، 44 وزیر جهانگردی برای شرکت دراجلاس UNWTO به زودی وارد تهران شوند که امیدواریم در این همایش ، مسئولان نسبت به اهمیت گردشگری مجازی نیز به تجربه اندوزی بپردازند. کشوری مثل تونس که یک صدم جاذبه گردشگری ایران را ندارد ، اما به گفته آمار ، 10 برابر ایران گردشگر دارد.
این را سفیر پیشین تونس در ایران ، در دی ماه امسال اعلام کرد ! چرا واقعا نباید با پتانسیل سرزمین دیجیتالی وب ، واقعیت های گردشگری در کشور 4 فصل ایران را به دنیا اعلام کرد؟ به هر حال رسم درآمد زایی از صنعت فناوری اطلاعات ، فقط مربوط به تولید نرم افزار و سخت افزار نیست . همان طور که کتاب الکترونیکی و تجارت الکترونیکی ، نقش مستقیمی در توسعه درامد زایی دارند ، گردشگری مجازی هم به صورت غیر مستقیم ، بازاريابی بین المللی در حوزه گردشگری است که باید مورد توجه قرار بگیرد.

*چند نمونه جالب
سازمان گردشگری ایران در سایت http://www.itto.org ، مشهورترین سایت گردشگری ایران در وب است . اطلاعات جامع چند زبانه فرصت خوبی را برای علاقمندان به مشاهده ایران از طریق وب ایجاد کرده است. اما با وجود صدها سایت مربوط به هتل ها ، مراکز گردشگری و اطلاع رسانی ایرانی در وب ، هنوز به سایت جامع مطلوبی برای نیل به گردشگری مجازی درایران ، فراهم نشده است . برای تجربه اندوزی از سیستم گردشگری مجازی می توان به سایت هایی که در ادامه معرفی می شوند ، مراجعه کرد. یکی از این سایت ها ، سایت درسهای در گردشگری الکترونیکی است .
www.etourismnewsletter.com ، لینکهای مختلفی را ارائه می کند که جالب توجه است. دکترین گردشگری الکترونیکی در اروپا در سال 2003 در نشانی www.eyefortravel.com/etourism2003 در دسترس است .
آیا فکر می کردید که کشور آفریقایی نامبیا ، سایت اطلاع رسانی برای توانمندی های گردشگری خود داشته باشد ؟ بله ، کشور چیتاهای پر سرعت در نشانی www.e-tourism.com.na تارنمای خوبی را راه اندازی کرده است .
این وضعیت برای کشور دیجیتالی مالزی ، هم صادق است . مالزی مجازی دات کام یاwww.virtualmalaysia.com نام پایگاهی است که قطب گردشگری آسیا را با برج های سر به فلک کشیده و دانشگاه های چند رسانه ای اش www.mmu.edu.my به مخاطبان این کشور معرفی میکند.
به هر حال ، 256 هزار وب پیجی که موتورهای جست و جو برای گردشگری مجازی ارائه می کنند ، عمق ارزش گذاری به موقله گردشگری مجازی را به ما نشان می دهد .

*چه باید کرد؟
بااین اوصاف ، برای ارتقای صنعت گردشگری ایران زمین ، باید به گردشگری مجازی توجه شایانی داشت . توسعه پایدار ، ارتقای درامد ملی و افزایش حداکثری دانش جهانی از توانمندی و پتانسیل فرهنگی ، علمی و بومی ایران ، با گردشگری به بهترین شکل ممکن امکان پذیر خواهد بود. بنابراین ، اشتغال زایی مولدی که از جانب فناور ی اطلاعات و ارتباطی روز ، می تواند در اختیار رشد GNP ایران قرار بگیرد ، با وجود مولفه های اثر بخش E-TOURISM قابل حصول خواهد بود. پیشنهاداتی برای گسترش گردشگری مجازی در کشور در خاتمه ارائه می شود که عبارتند از :

*ایجاد نهادی تحت عنوان مرکز گردشگری مجازی در سازمان ایرانگردی ایران
*بازبینی ، اصلاح و مدیریت سایت های اطلاع رسانی مراکز گردشگری ایران در اینترنت
*دخالت دادن وِزن گردشگری مجازی در چشم انداز گسترش صنعت گردشگری درایران
*ایجاد و تدوین دوره های آموزش الکترونیکی توسعه گردشگری در مراکز دانشگاهی
*تبلیغ سایت های گردشگری رسمی ایران در کلیه سایت های دولتی کشور در وب
*راه اندازی پایگاه های اطلاع رسانی دیجیتالی درون شهری
*ایجاد کارت های الکترونیکی اعتباری برای استفاده از مراکز گردشگری ایران و فروش ان از طریق وب برای مخاطبان داخلی و بین المللی
در یک کلام ، نباید تعامل وزارت امور خارجه و دیگر نهادهای دولتی با سازمان ایرانگردی کشور را برای گسترش بسترهای گردشگری مجازی که همانا توسعه ویزای الکترونیکی ، رزرواسیون و مسائلی در این وادی است ، فراموش کرد.

 

استفاده از این مطالب با ذکر منبع مجاز میباشد

سفالگری :

سفالگری :

سفالگری دردوره اسلامی ابتدا درقالب نیازهای روزمره ، بدون انگیزه هنرنمائی وتزئین تولید می شد0

 

 تزئینات عمده سفالها از قرن 1 تا 3هجری  درنوشته های کوفی ،جملاتی مانند ((البرکت )) وگاه علائمی که مربوط به سفالگران بود؛ خلاصه می شد0 از قرن 4هجری استفاده از لعابهای رنگی متداول شد وحتی گاهی نقوش مربوط به دوره ساسانی علی رغم اینکه قاعدتا" نباید استفاده می شد روی سفالها دیده می شود0

 

 سفالگری درسه قرن اول هجری برمبنای ساده زیستی تولید می شد؛ یعنی سفالگران ،سفالهای ساده بدون رنگ وبا لعاب گلی می ساختند که درنهایت تزئین ،از خط کوفی یا خطوط ساده هندسی درآن استفاده می شد0

 

 درقرن های بعد خصوصا" بین قرن 5تاقرن 13هجری یعنی بین سالهای 1000تا1800میلادی ظروف سفالی کم نظیری درایران تولید شد؛ خصوصا" درنیشابور وکاشان 0

سه دلیل عمده برای اینکه هنر شکوفائی سفالگری درایران درهمه دوره ها را توجیه کنیم وجود دارد:

الف ) وجود منابع خاک کوزه گری

ب ) وجود منابع تامین سوخت کوره

 

راههای ثابت تجاری ایران که امکان صدور این کالاها را فراهم می نمود0

 

از قرن چهارم به بعد با ترجمه کتابها از جمله کتابهای مربوط به علم شیمی ،ایرانیان باطرز ساخت لعابهای رنگی آشنا شدند؛ از این روسفالهائی که از این به بعد با استفاده از لعابهای رنگی ساخته شد به سفالهای سبک لعابهای رنگارنگ معروف است 0 رنگهای قالب در این سفالها عبارتنداز :

الف ) زرد  ب ) سبز  پ ) صورتی   ت ) سیاه   ث ) سفید0

 دردوره سلجوقیان علاوه برکنده کاری هنرمندان برروی فلز، سفالگران نیز به کنده کاری روی سفال ترغیب شدند0 پس از کنده کاری روی سطوح آن را با لعلبهای رنگی می پوشاندند0

 

 از دوره سلجوقی به بعد دیگر برای تزئین سفال از خط کوفی استفاده نشد0 به جای آن از خط نسخ وفارسی دری استفاده شد0

 

درقرن هفتم با حمله مغول به ایران ،سفالگری نیز از رونق افتاد0 دراین دوره ظرف سفالین یک رنگ دوباره متداول شد والبته درسالیان دورتردرنیشابور،سفالهائی با لعاب آبی متداول به فیروزه ای تولید شد

 

 درهمین دوره مغول سفالهائی درکاشان وری ساخته شد که نقوش حیوانات ،مجالس بزم ومراحل شکار به عنوان تزئین استفاده شده بود0

 

 درقرن ششم و پس از آن سفالهائی با لعاب آبی معروف به مینایی در کاشان وبرخی دیگر از شهرهای مرکزی ایران ساخته شد0  مانند ری و   ساوه 0

 

درهمین دوره سفالهائی به نام سفالهائی با لعاب زرین فام ساخته شد؛ بهترین آنها در شهر ری ونیشابور بوده است 0 ظروفی که با این سفالها پوشش داده می شد معمولا" درحرارت بیش از 700 درجه سانتی گراد پخته می شد0

سفالهای زرین فام معمولا" با نقش جانوران یا غولها یا نقش پرندگان افسانه ای تزئین می شد0

 

 درهمین دوران از قرن 7 به بعد ، سفالهای زرین فامی  تولید شد که علی رغم دستور صریح اسلام به مخالفت با صورتگری اشخاص ،هنرمندان  روی این سفالها چهره های انسانی می کشیدند0 صورتهای گرد مغولی باچشم های بادامی 0 بیشتر این سفالها ساخت کاشان بودند، سپس ری و ساوه 0 

 

14) ازاواخر قرن 6هجری قمری ساخت ظروف سفالی که با نقوش مینیاتورتزئین شده بود رواج یافت 0 عناصر اولیه این نقاشی عبارتنداز :

الف ) مجالس بزم

ب ) شکار

ج ) اشکال ظریف شاخ وبرگ (اول روی ظرف سفالی لعاب می پاشیدند وبعد نقاشی مینیاتور می کشیدند0)

 

 لعاب درخشان زرین فام سفالگران را به ساخت کاشی های طلائی برای تزئین بناها ومساجد تشویق کرد0 ساخت این کاشی ها ابتدا درکاشان متداول شد ودرتزئین مساجد وبناها وبویژه محرابها وگنبدها بکار رفت 0 این کاشی ها منقوش به نقوش هم بودند0

 

درسالهای پایانی قرن هشتم درحدود سالهای 790هجری سفالینه هائی به تقلیدازسفالهای چینی ساخت کشورچین با لعاب آبی – سفید ساخته شد0 این  ترکیب از لعاب بعدا" درکاشی ها هم دیده شد0

 

 دراواخر قرن 10هجری نوعی خمیرگل نرم که خاصیت شکل پذیری زیادی داشت وامکان ساخت اشیاء بزرگ وسنگین رابرای صنعت گر فراهم می کرد ؛ دراصفهان ، کرمان  ومشهد ساخته شد0 اززمانیکه دربارشاه عباس اول به نظارت برعموم فعالیت های هنری از جمله سفالگری روی  آورداصفهان سفالینه های بزرگ تولید کرد0

 

 دردوره قاجار یعنی قرن سیزدهم هجری ساخت کاشی های نقش برجسته رواج یافت که نمونه آن را درآثاری بجا مانده از این دوره می توانیم ببینیم 0

مهم *

ارتباط بین تحولات سیاسی ،فرهنگی واجتماعی با فراز  وفرود رشته های هنری را درتاریخ ایران بعد از اسلام باذکر مثال در رشته های مختلف هنری توضیح دهید؟

 

 درزمینه های هنری تاکید برساده زیستی وجلوگیری از تجمل گرائی اهمیت بسزائی دردوران بعد از اسلام داشته است 0

 

 حکومت ها درساخت آثار دربعضی از دوران سخت گیری می کردند واین براهمیت وشکوه آثار اضافه می کرد0

 

 درزمانی که راههای کشور امن  وحکومتگران مشهور بودند وهمچنین بخاطر وجود راههای ثابت تجاری ایران امکان معرفی آثار به دنیا پیدا شده بود0 (این هنرها اصلا" فراز وفرود ندارند0)

 

 هنر سفارشی شاید رنگ ولعاب داشته باشد اما زیبائی ندارد0  هنرهائی پاینده وجاودان هستند که اولا" نیازهای مردم را رفع کنند0 ثانیا" اساتید برجسته ای دست اندکار تولیدآن باشند0

 

 عمرحکومت ها نیز تاثیر گذار بود0 به همین خاطر برخی از سبک های هنری که عمر حکومت دوران آنها کمتراست آثارهنری نیززودتر از بین می رفته ویاکم رنگ می شده است 0

 

عمر حکومت ها درهمه زمینه های هنری هم می تواند روی کمیت تاثیر گذار باشد وهم روی کیفیت هرچه حکومت ها باسوادتر وهمچنین از وزاری ایرانی شناخته شده تری استفاده می کردند ،آثار هنری دوام بیشتری پیدا می کرد0  بعنوان مثال  در دوره ایلخانی، خواجه نصیرالدین طوسی وزیر هلاکوخان -   دوره سلجوقی و دوران صفوی 0

 

مادامی که ایران حکومت های نیمه مستقلی داشته است مثل قرون 1و2و3 ؛هنر این دوران چنگی به دل نمی زند0

 

مادامی که حکومت ها خلاقیت راآزاد می گذاشتند آثاری هنری زیباتری بوجود می آید0

 هنرهائی که منشاء آنها به ایران بازنمی گشت دوام نمی آوردند0

لیست برخی از هنرهای دوره اسلامی :

1) شیشه گری                                                

2) کتاب آرائی وکتاب سازی

3)قلمدان سازی

4) نقاشی لاکی

5) قاب آینه سازی

6) نقاشی دیواری

7) مینیاتور

8) پرده های نقاشی قهوه خانه ای

9) زری بافی

10) پارچه بافی

11) بافت  پارچه های ابریشمی

12) فرش وگلیم

13) کاشی کاری

14) خاتم سازی

15) معرب

سفالگری :

سفالگری دردوره اسلامی ابتدا درقالب نیازهای روزمره ، بدون انگیزه هنرنمائی وتزئین تولید می شد0

 

 تزئینات عمده سفالها از قرن 1 تا 3هجری  درنوشته های کوفی ،جملاتی مانند ((البرکت )) وگاه علائمی که مربوط به سفالگران بود؛ خلاصه می شد0 از قرن 4هجری استفاده از لعابهای رنگی متداول شد وحتی گاهی نقوش مربوط به دوره ساسانی علی رغم اینکه قاعدتا" نباید استفاده می شد روی سفالها دیده می شود0

 

 سفالگری درسه قرن اول هجری برمبنای ساده زیستی تولید می شد؛ یعنی سفالگران ،سفالهای ساده بدون رنگ وبا لعاب گلی می ساختند که درنهایت تزئین ،از خط کوفی یا خطوط ساده هندسی درآن استفاده می شد0

 

 درقرن های بعد خصوصا" بین قرن 5تاقرن 13هجری یعنی بین سالهای 1000تا1800میلادی ظروف سفالی کم نظیری درایران تولید شد؛ خصوصا" درنیشابور وکاشان 0

سه دلیل عمده برای اینکه هنر شکوفائی سفالگری درایران درهمه دوره ها را توجیه کنیم وجود دارد:

الف ) وجود منابع خاک کوزه گری

ب ) وجود منابع تامین سوخت کوره

 

راههای ثابت تجاری ایران که امکان صدور این کالاها را فراهم می نمود0

 

از قرن چهارم به بعد با ترجمه کتابها از جمله کتابهای مربوط به علم شیمی ،ایرانیان باطرز ساخت لعابهای رنگی آشنا شدند؛ از این روسفالهائی که از این به بعد با استفاده از لعابهای رنگی ساخته شد به سفالهای سبک لعابهای رنگارنگ معروف است 0 رنگهای قالب در این سفالها عبارتنداز :

الف ) زرد  ب ) سبز  پ ) صورتی   ت ) سیاه   ث ) سفید0

 دردوره سلجوقیان علاوه برکنده کاری هنرمندان برروی فلز، سفالگران نیز به کنده کاری روی سفال ترغیب شدند0 پس از کنده کاری روی سطوح آن را با لعلبهای رنگی می پوشاندند0

 

 از دوره سلجوقی به بعد دیگر برای تزئین سفال از خط کوفی استفاده نشد0 به جای آن از خط نسخ وفارسی دری استفاده شد0

 

درقرن هفتم با حمله مغول به ایران ،سفالگری نیز از رونق افتاد0 دراین دوره ظرف سفالین یک رنگ دوباره متداول شد والبته درسالیان دورتردرنیشابور،سفالهائی با لعاب آبی متداول به فیروزه ای تولید شد

 

 درهمین دوره مغول سفالهائی درکاشان وری ساخته شد که نقوش حیوانات ،مجالس بزم ومراحل شکار به عنوان تزئین استفاده شده بود0

 

 درقرن ششم و پس از آن سفالهائی با لعاب آبی معروف به مینایی در کاشان وبرخی دیگر از شهرهای مرکزی ایران ساخته شد0  مانند ری و   ساوه 0

 

درهمین دوره سفالهائی به نام سفالهائی با لعاب زرین فام ساخته شد؛ بهترین آنها در شهر ری ونیشابور بوده است 0 ظروفی که با این سفالها پوشش داده می شد معمولا" درحرارت بیش از 700 درجه سانتی گراد پخته می شد0

سفالهای زرین فام معمولا" با نقش جانوران یا غولها یا نقش پرندگان افسانه ای تزئین می شد0

 

 درهمین دوران از قرن 7 به بعد ، سفالهای زرین فامی  تولید شد که علی رغم دستور صریح اسلام به مخالفت با صورتگری اشخاص ،هنرمندان  روی این سفالها چهره های انسانی می کشیدند0 صورتهای گرد مغولی باچشم های بادامی 0 بیشتر این سفالها ساخت کاشان بودند، سپس ری و ساوه 0 

 

14) ازاواخر قرن 6هجری قمری ساخت ظروف سفالی که با نقوش مینیاتورتزئین شده بود رواج یافت 0 عناصر اولیه این نقاشی عبارتنداز :

الف ) مجالس بزم

ب ) شکار

ج ) اشکال ظریف شاخ وبرگ (اول روی ظرف سفالی لعاب می پاشیدند وبعد نقاشی مینیاتور می کشیدند0)

 

 لعاب درخشان زرین فام سفالگران را به ساخت کاشی های طلائی برای تزئین بناها ومساجد تشویق کرد0 ساخت این کاشی ها ابتدا درکاشان متداول شد ودرتزئین مساجد وبناها وبویژه محرابها وگنبدها بکار رفت 0 این کاشی ها منقوش به نقوش هم بودند0

 

درسالهای پایانی قرن هشتم درحدود سالهای 790هجری سفالینه هائی به تقلیدازسفالهای چینی ساخت کشورچین با لعاب آبی – سفید ساخته شد0 این  ترکیب از لعاب بعدا" درکاشی ها هم دیده شد0

 

 دراواخر قرن 10هجری نوعی خمیرگل نرم که خاصیت شکل پذیری زیادی داشت وامکان ساخت اشیاء بزرگ وسنگین رابرای صنعت گر فراهم می کرد ؛ دراصفهان ، کرمان  ومشهد ساخته شد0 اززمانیکه دربارشاه عباس اول به نظارت برعموم فعالیت های هنری از جمله سفالگری روی  آورداصفهان سفالینه های بزرگ تولید کرد0

 

 دردوره قاجار یعنی قرن سیزدهم هجری ساخت کاشی های نقش برجسته رواج یافت که نمونه آن را درآثاری بجا مانده از این دوره می توانیم ببینیم 0

 

مهم *

 

ارتباط بین تحولات سیاسی ،فرهنگی واجتماعی با فراز  وفرود رشته های هنری را درتاریخ ایران بعد از اسلام باذکر مثال در رشته های مختلف هنری توضیح دهید؟

 

 درزمینه های هنری تاکید برساده زیستی وجلوگیری از تجمل گرائی اهمیت بسزائی دردوران بعد از اسلام داشته است 0

 

 حکومت ها درساخت آثار دربعضی از دوران سخت گیری می کردند واین براهمیت وشکوه آثار اضافه می کرد0

 

 درزمانی که راههای کشور امن  وحکومتگران مشهور بودند وهمچنین بخاطر وجود راههای ثابت تجاری ایران امکان معرفی آثار به دنیا پیدا شده بود0 (این هنرها اصلا" فراز وفرود ندارند0)

 

 هنر سفارشی شاید رنگ ولعاب داشته باشد اما زیبائی ندارد0  هنرهائی پاینده وجاودان هستند که اولا" نیازهای مردم را رفع کنند0 ثانیا" اساتید برجسته ای دست اندکار تولیدآن باشند0

 

 عمرحکومت ها نیز تاثیر گذار بود0 به همین خاطر برخی از سبک های هنری که عمر حکومت دوران آنها کمتراست آثارهنری نیززودتر از بین می رفته ویاکم رنگ می شده است 0

 

عمر حکومت ها درهمه زمینه های هنری هم می تواند روی کمیت تاثیر گذار باشد وهم روی کیفیت هرچه حکومت ها باسوادتر وهمچنین از وزاری ایرانی شناخته شده تری استفاده می کردند ،آثار هنری دوام بیشتری پیدا می کرد0  بعنوان مثال  در دوره ایلخانی، خواجه نصیرالدین طوسی وزیر هلاکوخان -   دوره سلجوقی و دوران صفوی 0

 

مادامی که ایران حکومت های نیمه مستقلی داشته است مثل قرون 1و2و3 ؛هنر این دوران چنگی به دل نمی زند0

 

مادامی که حکومت ها خلاقیت راآزاد می گذاشتند آثاری هنری زیباتری بوجود می آید0

 هنرهائی که منشاء آنها به ایران بازنمی گشت دوام نمی آوردند0

لیست برخی از هنرهای دوره اسلامی :

1) شیشه گری                                                

2) کتاب آرائی وکتاب سازی

3)قلمدان سازی

4) نقاشی لاکی

5) قاب آینه سازی

6) نقاشی دیواری

7) مینیاتور

8) پرده های نقاشی قهوه خانه ای

9) زری بافی

10) پارچه بافی

11) بافت  پارچه های ابریشمی

12) فرش وگلیم

13) کاشی کاری

14) خاتم سازی

15) معرب

 

استفاده از این مطالب با ذکر منبع مجاز میباشد

ملاحظاتی در مورد تاریخ فرهنگ ،هنر دوران اسلامی

ملاحظاتی در مورد تاریخ فرهنگ ،هنر دوران اسلامی

 

۱در ابتدای فح ایران ،اعراب مسلمان توجه چندانی به کاخها و ابنیه های سلطتنتی نداشتند به لحاظ اینکه اسلام به سادگی و دوری از تجمل دستور داده بود (البته تا حودو زیادی به ظاهر )توجه نمیکردند یا توجه محدودی داشتند

۲نخستين مظاهر معماري در دوره اسلامي در ايران ساختمان مساجد است .

3. هنر سرزمين هاي اسلامي هرگز از لحاظ ايده و طرح با هنر مسيحيت در نياميخت . تنها در سرزمينهاي غربي ممالك اسلامي مثل اسپانيا ، نشانه هايي از معماري كليسا در معماري مساجد آن سامان ديده ميشود .

4. هنر دوره اسلامي در دو بستر قوي شروع به رشد و شكوفايي كرد :

                                                                              الف: امپراطوري ساساني

                                                                              ب : امپراطوري روم شرقي

كه جمع و پيشينه اين دو امپراطوري در حيطه هنر و خصوصا معماري به پنج هزار سال ميرسد .

5. مسجد مكاني بود كه با يك نوع فلسفه معنوي خاص ساخته مي شد . از اين رو طرح و نقشه ساده و بي تكليفي داشت .

۶. محوطه مساجد دو قرن اول هجري بوسيله ديوارهاي خشتي محصور ميشد . فضاي داخل نيز در سقف پوشش مسطحي از چوب يا الياف خرما و در كف پوشيده از حصير اين طراحي ساده با ساخت پايه هاي آجري يا خشتي كه معمولا در سمت قبله بود . تا آن قسمت را از ديگر جاهاي مسجر جدا كند . اين تركيب اوليه نخستين مساجد اسلامي است. اما بناي همين مساجد در ايران به دليل شرايط اقليم و پشتوانه چندهزارساله معماري تغيير يافت. در ايران مساجد اوليه ( قرن اول و دوم هجري )‌از اين مشخصه ها بر خوردارند . ابتدا پايه ها و ستونهاي سنگي و آجري يا خشتي بنا شد . سپس لنگه طاقهاي معروف به رومي ، روي پايه ها قرار ميگرفت سپس روي طاقهاي رومي را با تيرهاي چوبي و الوار به شكل يك بام مسطح ميپوشاندند . يعني از مظر فضازي دروني ، مسجد داراي طاق است . اما سطح آن وسطح است. زيرا بر چنين سطوح مسطحي ميتوان گنبدها ، گنبدها ، گلدسته ها و مناره ها را نصب كرد.

 

                             از قرون دوم به بعد مساجد ايران داراي اين تغييرات شدند :

 

*‌ به جاي پو.شش مسطح و تيرهاي چوبي برفراز پايه ها و ستونهاطاقهاي آجري احداث شد . و به اين ترتيب اولين شبستانها با با 40 ستون شكل گرفت .

*‌ تغيير ديگر آن ،‌ طاقهايي با شكل ضربي است .

مسجد جامع شوشتر ، مسجد جامع اصفهان ، مسجد جامع نايين ،‌مسجد جامع اردستان .

 

بناي مساجد  در  ايران در قرون اوليه توسط معماراني انجام گرفت كه زرتشتي بودند . اين معماران زرتشتي به شيوه كاملا ماهرانه اصول معماري بناهاي مقدس زردتشتي را در بناي مساجد سبه كار بردند . در واقع با اين كار خود مكانهاي مقدس زرتشتي را تغيير كاربري دادند. اين اصول و نشانه هاي متعلق به مكانهاي مقدس زرتشتي است. كه در مساجد مهم ايران و جهان ديده ميشود .  فضاي تعريف شده دو ايوانه يا چها ايوانه مربوط به زرتشيان است . صحن و شبستان نيز  از نشانه هاي معماري زرتشتي است . كه در مساجد به كار رفته است . گنبد براي پارتيان است .محراب و صفه هم براي مسلمانان است. گلدستها ، میل و گلدسته ها مربوط به دوره ساسانی است .

آن چیزی که هنرمندان ایرانی به معماری مساجد اضافه کردند و جزء ابتکارات خاص معماری به شمار میرود ، این است که معماری ایرانی در ارتفاع فضاهایی چهار گوش را به هشت گوش و هشت گوش را به ۱۶ گوش و به ۳۲ گوش با استفاده از تکنیک فیل گوش تقسیم کرده اند. این ابتکار باعث شد معماران بتوانند گنبد ، گلدسته و مناره ها را در فضای مضرسی که در ارتفاع تبدیل به دایره شده بود نصب کنند .

(مضرس به معنای ضرب دار است )

 

نکته : برخی از پژوهشگران معتقدند که قدیمیترین مساجد ایران در واقع فضاهای تبدیل شده مقدس زرتشتی به مسجد ایجاد شده است . مانند : مسجد جامع ساوه ، مسجد جامع زوراه اصفهان ، مسجد جامع و قدیمی ترین مسجد ایران تاریخانه در دامغان .

 

شکل امروزی مساجد در سرزمینهای آسیایی کاملا ایرانی است . با این تفاوت که شرایط اقلیمی کشورهای آسیایی باعث شده است نوع مصالح در این مساجد بعضا متفاوت باشد .

عناصر تزیینی :

 * در فضای مساجد ابتدا با ایجاد نقوش بوسیله آجر و کتیبه های کوفی صورت میگرفته است . این تزیینات مدیون خلاقیت خطاطان ایرانی است . خط کوفی قرانی در اوایل قرن اول هجری مانند یک مهمان ناخوانده مورد بی مهری ایرانیان قرار گرفت ، زیرا جانشین خط ملی مذهبی ایران یعنی خط اوستایی و پهلوی گردیده بود . پس از مدتی ایرانیان به فکر ایجاد خطی افتادند که ذوق لطیف ایرانیان را منعکس کند. و در عین حال خالی از صعوبت ( سختی) خط کوفی باشد . ایرانیان به این نکته توجه داشتند که باید حرمت خط قران را حفظ نمایند . بنابراین شخصی به نام محمد بن علی الفارسی مشهور به ابن مقطع خط محقق ریحان و دیگر خطهای نسخ و ثلث و رقاع را بوجود آوردند.این تحولات تا پایان سده چهارم هجری که مصادف است با پیدایش بزرگترین شعرای پارسی گوی ادامه داشت .

ایجاد تحول در خط و به کارگیری آن در تزیین مساجد هم پای دیگر تحولات در عرصه هنر ایرانی ـ اسلامی بود . به گونه ای که محققان قرن چهارم و پنجم هجری را رنسانس اسلامی مینامند.

 

* کتیبه های کوفی بنایی و خط ریحان و مثلث آنچنان زیبایی به بناهای اسلامی دادند که در واقع آنچه بعنوان تزیین و کاشیکاری در مساجد نامیده میشود ، بدون تلفیق و ترکیب خط و کتیبه ها معنی و مفهوم پیدا نمیکند . این پدیده در هنر کشورهای اطراف ایران نیز تاثیر گذارده است.

 

* هنر مندان کاشیکار و خوشنویسان در سراسر کشورهای اسلامی به سفر رفته و هر کجا که زمینه بروز خلاقیت هموار بود . دست اندر کار تزیین و اجرای آثار هنری میشدند. ردپای کاشیکاران و هنرمندان ایرانی در مسجد سلطان استانبول تا بنای تاج محل در هندوستان دیده میشود .

 

* هنر اسلامی بیش از هر چیز در مساجد و خوشنویسی تجلی پیدا کرد ، بنابراین هنر تزیین مساجد و هنر خوشنویسی  بصورت تفکیک ناپذیری به صورت و معنای قرانی وابسته بودند و از آن سر چشمه میگرفتند.

 

* طراحی فضای داخلی مساجد امری اتفاقی نیست بلکه مخصوصا به نحوب طراحی شده است که موانع و کششهایی که ممکن است از انبساط کلام الهی در این فضا بصورت موزون جلوگیری کند ، از میان بردارد. در ضمن فضای داخلی اغلب مساجد بگونه ای طراحی شده است که مملو  از آرامش و صلح باشد .

 

* روحانیت و معنویت که در مساجد اسلامی به صورت گسترده دیده میشود ، بر خلاف ادیان دیگر در یک تمثال یا مجسمه متمرکز نشده است و میتواند بدون آنها معنویت را به انسان منتقل کند . بنابر این معماری مسجد از روح قران سرچشمه گرفته است . یعنی ارتباط انسان با خداوند باید بصورت سهلتر برقرار شود.

 

 * هر چند برخی از منابع معتقدند که هنر اسلامی خصوصا شاخه معماری از دوره ساسانی ، بیزانس و امپراطوری روم اقتباس داشته است . شکل بیرون مساجد بصورت رمزی تجلی اسما و صفات خداوند است و گنبد و مناره یک مسجد جلوه گر جمال الهی و جوه گر جمال الهی و نشان دهنده جلال کبریایی خداوند است . 

 

*  یکی ار خصایص حیرت انگیز معماری اسلامی در تاریخ هنر جهان یگانه است این است که معماری از همان آغاز حیات خود به اوج کمال رسید .ایرانیان توانستند هنری را بوجود آورند که نه تنها معنوی است بلکه خوشایند حواس ظاهری هم هست و البته زیبایی جهان را منعکس میکند .

 

* معماری اسلامی ابتدا حول مسجد و با محریت آن شکل گرفت یعنی شهرهای اولیه اسلامی بر این اساس بوجود آمد . در واقع در اطراف مسجد بافت متمرکزی از بازارها محله ها ، کوچه ها و فضاهای شهری برای فعالیت روز مره مردم اهمیت حیاتی دارند شکل گرفت .مسجد جامع اصفهان ، یزد کاشان ، تبریز و نایین نمونه  هایی از ساخت بافت شهری حول مساجد به شمار میرفتند .

 

* معماری اسلمی در همه زمینه ها چه در حوزه ساخت بناها و چه در حوزهای دیگر با دو ویژگی از تمدنهای دیگر متمایز است :  ۱. استحکام    ۲. تزیین

 

نکته : مسجد شاخص ترین بنای اسلامی است که تمام تغییرات و تعمیرات در تمام دوره های تارخی را در خود ثبت کرده است .

 

هنر اسلامی به دو معماری پیش از سلجوقیان و معماری پس از دوره سلجوقی تقسیم میشود . یعنی از ابتدا تا قرن ۵ هجری دوره سلجوقی و قرن ۵ هجری به بعد دوره پس از سلجوقیان است بنابراین امکان تطبیق معماری ایرانی با غرب امکان پذیر است .

 

 

 

معماري غرب               معاصر                    معماري ايراني  اسلامي
1. معماري مذرهبي غرب يا هنر بيزانس	سبك ساسانيان در ايران
2. سبك روماسنك	سبك سلجوقي
3. سبك گوتيك يا بوتيك	سبك دوره ايلخاني
4. سبكهاي معماري اروپايي از قرن 13 ميلادي به بعد             تا قرن 17 ميلادي	سبكهاي دوره تيموري ، صفوي . افشاري

 

استفاده از این مطالب با ذکر منبع مجاز میباشد

فلزکاری در دوران اسلامی

فلزکاری در دوران اسلامی

 

پس از معماری گویاترین هنر در سرزمینهای اسلامی ،هنر فلزکاری

تفاوت فلز کاری اسلامی با دوره ساسانی و پیش از آن علاوه بر تفاوت در ساخت ،شکل و حجمنشان دهنده گرایش به سادگی و پرهیز از تجمل در ساخت آثار فلز دارد .در واقع ساخت آثار تزیینی از طلا و نقره و منسوخ شد وبه جای آن استفاده از مس و برنز جایگزین گردید.

 

از آنجايي كه فلز كاري دوره ساساني با ورود اسلام به ايران بصورت اساسي در معرض تحول قرار گرفت ،فلزكاران اين رشته را رها نكردند .بلكه با استفاده از تكنيكهاو ريخته گري قلمز ني آثار فلزي به نقوش پرندگان و حيوانات و طرحهاي اسيمي(خط ونقاشي)به همراه نصيحت گونه يا دستورات ديني تزيين كردند

در واقع نقوش و عناصر تزیینی چند هزارساله ایران که در غالب آثار فلزی ساخته میشد و فقط درباریان از آ» استفاده میکردند و جنبه تشریفاتی داشت ،در غالب نیازهای جامعه و کارکردهای عملی و روز مره مردم طراحی و ساخته میشد .دوره هخامنشی اعتلا و اوج هنر فلزکاری پیش از اسلام میباشد

 

هر ظرف فلزی که انتهای مخروطی دارد و دسته آن به شکل حیوانات است.به ریتوون ساغر)ازدوره هخامنشیان ابداع و تا دوره اسلامی و پس از آن ادامه پیداکرد

 

زیبایی خط کوفی به حرکت گردشوار واژه هاست . پژوهشگران بر این باورند که اگر فلزکاران دوره اسلامی از خط زیبای کوفی برای آثار فلزی استفاده کرده اند که تمام آیات و روایات با ان خط نوشته میشده است . به این دلیل است که جایگزین کمبودهای دینی و ارزشی از لحاظ ظاهری و سوری در آثار فلزکاری قبل از اسلام .

عمده ترین آثار فلزکاری در دوره اسلامی مربوط به قرن سوم هجری به بعد است (قرن ۹م به بعد )این آثار به شیوه زیر دسته بندی میشود :

 

۱. سلاحهای رزمی مانند : شمشیر ، جوشن ، زره

۲. آثار کاربردی -هنری مانند : سینی ، تنگ ، آبخوری ، جای دعا و قاب قرآن

 

 

     پس از معماری گویاترین هنر درسرزمین های اسلامی ،هنر فلز کاری است 

  تفاوت فلزکاری دوره اسلامی با دوره ساسانی وقبل از آن علاوه برتفاوت درساخت وشکل وحجم نشاندهنده گرایش به سادگی وپرهیز ازتجمل درساخت آثار فلزی دارد0 درواقع ساخت آثار تزئینی از طلاونقره منسوخ شد وبه جای آن استفاده از مس وبرنز جایگزین گردید0

*  ازآنجائیکه فلزکاری دوره ساسانی باورود اسلام به ایران بصورت اساسی درمعرض تحول قرار گرفت ؛فلزکاران این حرفه رارها نکردند بلکه بااستفاده از تکنیک های ریخته گری وقلم زنی آثار فلزی رابه نقوش پرندگان وحیوانات وطرح های اسلیمی (خط ونقاشی ) به همراه جملات نصیحت گونه (یادستورات دینی ) تزئین کردند0  درواقع  نقوش وعناصرتزئینی چند هزار ساله ایران که درقالب آثار فلزی ساخت می شدند وفقط درباریان ازآن استفاده می کردند وجنبه تشریفاتی داشت درقالب نیازهای جامعه وبرای کارکردهای عملی وروزمره مردم طراحی وساخته شده است 0

اعتلا واوج هنر فلزکاری درایران قبل ازاسلام دردوره هخامنشیان بود0

 

* هرظرف فلزی که انتهای مخروطی دارد ودسته آن به شکل حیوانات است به آن ریتون یا ساغر می گویند0

 

*  زیبائی خط کوفی به حرکت گردش وار واژه هاست 0 محققین براین عقیده هستند که اگر فلزکاران دوره اسلامی از خط زیبای کوفی برروی آثار فلزی استفاده می کردند که تمام آیات وروایات باآن خط نوشته می شده است به این دلیل است که جایگزین کمبودهای ارزشی (دینی ) از لحاظ صورت(ظاهری ) درآثارفلزکاری قبل ازاسلام گردید

 

6) عمده ترین آثار فلزی دردوره اسلامی مربوط به قرن سوم هجری به بعد است (یعنی قرن 9میلادی به بعد) این آثار به شیوه های زیر دسته بندی می شوند:

الف ) سلاح های رزمی مانند شمشیر، جوشن وزره

ب ) آثار کاربردی – هنری مثل سینی ، تنگ ، آبخوری ، جای دعا وقاب قرآن 0

 

7) همزمان با تغییر اعتقادات مذهبی مردم ایران هنرمندان فلزکارمجبوربه حذف ساختارهائی ازصنعت فلزکاری قدیمی شدند که مهمترین آنها عبارتنداز:

 

الف ) تغییر درابعاد غیرکاربردی آثار فلزی0

ب ) تغییر درموضوع ومفاهیم تزئین اشیاء0

 

8) این تغییر به این معنا بود که آثار فلزی دردوره اسلامی تنها برای خوشایند پادشاهان ودرباریان ساخته نمی شد وتزئینات آن القاء کننده قدرت وتجسم سمبولهای حکومتی نبود0 دردوره اسلامی به جای این همه تزئینات به سمتی پیش رفت که خلاقیت هنری وصلح وآرامش رابه بینندگان القاء کند0

 

9) هنرشناسان معتقدند که تا پایان قرن سوم هجری ساختار آثارفلزی وفرم آنها درواقع به نوعی ادامه سنت های گذشته ساسانی است 0 نمونه هائی از ظروف درقرن اول ودوم هجری ساخته شده اند که نام سازنده اثربه خط پهلوی ساسانی روی اثردیده می شود ونقش ها وعناصرتزئینی تلفیقی دوره ساسانی واسلامی راباهم دارد0 چهار عدد ظرف با کتیبه پهلوی درموزه آرمیتاژمسکو وجود  دارد که دارای نقوش عرب - ساسانی هستند0

 

10) اگرپرسیده شود که چرا تا پایان قرن سوم هجری سنت های گذشته ساسانی درفلزکاری دیده می شوند ؛ جواب این است که تنها از پایان قرن سوم هجری است که تمام شئونات زندگی مردم درایران تحت تاثیر اعتقادات اسلامی قرار گرفته است 0بنابراین از اوایل قرن چهارم هجری تغییرات اساسی درساخت وتزئین آثارفلزی مشاهده شد0 مثلا" درهیچ اثرفلزی دیگرنشانی ازصورتگری یا نقاشی اندام انسانی که مغایرتعالیم اسلامی بود دیده نشد0

 

11)مهمترین آثار فلزی ودرواقع شاهکارهای فلزی ازقرن چهارم به بعد درشهرهای ری ، کاشان ونیشابور ساخته شده اند0

 

 اوج تحول صنعت فلزکاری دردوره سلجوقیان قابل مشاهده است (از429هجری تا590 هجری = 1050میلادی تا 1211 میلادی

 

روشهای متداول ساخت وتزئین آثار فلزی عبارتند از:

الف ) مشبک کاری

ب ) کنده کاری

ج ) ترصیع (درآن طلا وجواهر بکار رفته است 0)

خ) برجسته کاری

ح ) چکش کاری

چ ) قلم زنی

پ ) تراشکاری

ت ) ریخته گری

 

خلاقیت فلزکاران ایرانی دراین عصردربه ثمر رساندن پژوهش درعرصه نجوم وستاره شناسی بسیاردخیل بود ؛ یعنی با ساخت ابزار نجوم کمک به پیشرفت این علم صورت گرفت0 مانند یک کره برنجی متعلق به سال 535هجری قمری (یعنی قرن ششم هجری ) که درموزه ایران اسلامی نگهداری می شود0 با این کار یعنی با ساخت ابزار نجوم کار رصد ستارگان توسط دانشمندان رونق گرفت 0

 

 باپیشرفت کار ستاره شناسی دردوره سلجوقیان به دستور ملکشاه سلجوقی تقویمی با همکاری برخی از دانشمندان مانند حکیم عمرخیام نیشابوری به نام تقویم جلالی تدوین شد که مبداء آن روز نهم ماه رمضان 471هجری قمری بود0  روزی که نوروز با اعتدال ربیعی یعنی اول بهار مصادف می شد0 از این به بعد با استفاده از این تقویم ، نوروز هرسال مصادف با اول هرسال شد0 لازمه تحقق این پیشرفت ساخت آثار وابزار فلزی مربوط به نجوم بود مانند کره جغرافیائی که معمولا" از جنس برنج ساخته می شد ، یا اسطرلابهای فلزی که صفحات گرد بزرگ مدرجی با    تیغه های فلزی بود که تطابق ایام زمینی با چگونگی قرار گرفتن اجرام آسمانی درآسمان رامعلوم می کرد0

 

استفاده از این مطالب با ذکر منبع مجاز میباشد

تاریخ ایران پس از اسلام

تاریخ ایران پس از اسلام

علويان ، آل زيار آل بويه
اواسط قرن هجري	علويان طبرستان	داعي كبير ، استقلال طبرستان
		ناصر كبير
قرن چهارم هجري	آل زيار	مرداويج ، تاسيس سلسله ْ زيار
		وشمگير ، حكومت در گرگان
	آل بويه	علي : تاسيس سلسله آل بويه
		حسن  : حكومت در اصفهان
		احمد:  فتخ بغداد
		عضد ادوله : اوج قدرت ديلميان
		تجزيه دولت آل بويه
		ديالمه همدان ، ديالمه فارس ، ديالمه عراق
اواخر قرن 5	حمله سلجوقيان و پايان كار ديلميان

دليل آنكه احمد آل بويه پس از فتح بغداد خلافت بني عباس را بركنار نكرد اين بود كه 98درصد مردمي كه در جهان اسلام زندگي ميكردند سني بودند .و خلفا رهبران مذهبي آنها به شمار ميرفتند .تنها امتيازي كه آل بويه از خلفا گرفت اين بود كه دو روز در سال اجازه عزاداري براي امام حسين علیه السلام در بغداد صادر شد .

 

خوارزمشاهيان  و ايلخانان مغول
قرن 6 هجري	خوارزمشاهيان	آتسز Atsez رسيدن به مقام پادشاهي تكش Takesh : توسعه قلمرو خوارزمشاهيان سلطان محمد : تصرف نواحي مختلف ، مشكلات داخلي ، شروع حمله مغول به ايران جلالدين : جنگ با مغول
نيمه اول قرن 7	مغلولان	خانان مغول : ظهور چنگيز خان در مغولستان و حملات او به كشور ما . حمله خانمانسوز مغولان و قتل وكشتار بسيار . كتاب مقدس مغولان ياسا Yasa  نام داشت. تعريف ايلخان: به حاكمان مغول گفته ميشد كه تحت نظر خان اصلي مغول كه در مغولستان و چين مستقر بودند ، اطاعت ميكرد.
نيمه دوم قرن 7 تا و نيمه اول قرن 8	ايلخانان مغول	هلاكو : قلع و قمع اسماعيليان ، تصرف بغداد و انصراف عباسيان ،‌تاسيس سلسله ايلخانان
		ديگر ايلخانان مغول : اداره كشور بوسيله وزيران بزرگ / زندگاني سعدي شيرازي
		غازان : اسلام آوردن مغولان ، وزارت خواجه رشدالدين ، فضل ا.. همداني الجايتو : گرايش ايلخان مغول به تشيع ابوسعيد : قتل خواجه رشيدالدين ، ضعف مغولان ، سقوط ايلخانان

 

در سال ۱۶هجری ق اعراب مسلمان به ایران حمله کردند و در سال ۲۰ قمری ایران را فتح کردند و در سال  ۴۱ هجری قمری یزید جانشین معاویه شد و خلافت اموی را تاسیس کرد . در سال ۱۳۲هجری قمری سلسله اموی به پایان رسید . این خلافت با یزید شروع میشود و با مروان حمار به پایان میرسد و در همان سال خلافت عباسی تاسیس میشود اینکار با کمک سردار ایرانی ابو مسلم خراسانی انجام گرفت .در سال ۶۵۶هجری قمری با حمله مغولها ( هلاکو خان به بغداد خلافت عباسی سرنگون میشود . هر اتفاقی که در جهان اسلام روی ویداد همزمان در ایران هم روی میداد

محدوده جهان اسلام شامل عربستان ،هند،ایران،آسیایمرکزی و صغیر ، اسپانیا و جنوب فرانسه و شمال آفریقا بود که ایران به عنوان قلمرو شرقی جهان اسلام بوده است

تا دو و نیم قرن ایرانیا هیچ گونه واکنشی نسبت به اعراب نشان ندادند .اعراب لقب عجم به معنی گنگ  را به ایرانیان میدادند از نیمه اول قرن سه هجری ایرانیان شروع به تاسیس دولتهای مستقل ایرانی کردند .که اولین آن طاهریان نام داشت.تمام قرن اول هجری تا قرن هفتم (پایان حکومت عباسی)تمام حیات سیاسی جهان اسلام، تحت تاثیر دو منشاء قدرت سیاسی است

قتل مستعصم :وزیر هلاکو خان خواجه نصیرالدین طوسی بود است که پس از فتح بغداد تصمیم به قتل خلیفه عباسی میگیرد

 

 

استفاده از این مطالب با ذکر منبع مجاز میباشد

ساسانیان

ساسانیان  

خاستگاه ساسانیان سرزمین پارس است . آنان خود را جانشین به حق هخامنشیان می دانستند . حکومت ساسانیان در دوپایه وحدت دینی و تمرکز سیاسی استوار بود .در باره مورد  اول باید گفت : آنان اعتقادی به آزادی مذاهب نداشتند . وهمچنین علت ضعف اشکانیان را وجو سیستم حکومتی فدرالی می دانستند . در نتیجه بر محوریت تمرکز سیاسی تاکید داشتند . دوره حکومت آناتن در سال ۲۳۶ م تا ۶۳۶م به طول انجامید . بسیاری معتتقدند در این دوره ی باستانی جهان بین دو امپراطوری روم و ایران تقسیم شده بود. شورش ساسانیان علیه اشکانیان در ابتدای قرن سوم میلادی صورت پذیرفت . ساسان جد بزرگ ساسانی و نگهبان و سرپرست معبد آناهیتا در شهر استخر فارس بود. ساسان پسری بنام بابک داشت که جتنشین پدر شد و با دختر امیر محلی استخر ازدواج کرد .او پس از مدتی علیه پدر زن خود شورش کند و او را ازکار برکنار کرد . پسر بابک شاپور نام داشت . پس از او در سال ۲۲۸م ارشیر به سلطتنت رسید . در واقع شکل گیری حکومت و گسترش متصرفات ساسانی مدیون اردشیر بود .

(حجاریهایی در نقش رجب مراسم تاجگذاری اردشیر را نشان میدهد )

۲۲۶م تا ۶۳۶

اردشير اول شاپور  شاپور دوم بهرام گور فيروز   قباد

تاسيس سلسله ساساني ، ايجاد حكومت مركزي ، ايجاد تمركز وحدت ديني   پيدايش ماني ، شكست دادن روم جنگ با اعراب و شكست دوران آنان ، ذولااكتاف (صاحب شانه ها)   جنگ با هپتالها يكي از اقوام وحشي آسياي مركزي و شكست آنها جنگ با هپتالها يكي از اقوام وحشي آسياي مركزي وشكست از آنان   ظهور مزدك

 

‌*  امپراتوري ساساني چند پادشاه ديگر هم به خود ديد . مانند هرمز اول و دوم ، سوم و هرمزد (هرمز چهارم) بهرام دوم ، بهرام سوم ، بهرام چهارم ، نرسي ، آذز نرسي ، بلاش اول ، فراماسب ، يزدگرد اول ، يزدگرد دوم ، شاپور دوم و سوم ، شهدوراز و پورانداخت .

* هنر ساساني در دو زمينه مختلف اثر گذاشته است " هنر مذهبي مغرب زمين و هنر دوره اسلامي "

* مذهب رسمي در دوره ساسانيان مذهب زرتشتي بوده است . به روحانيان زرتشتي موبد و به عالي ترين درجه موبد موبدان ميگفتند . ايشان اهميت خاص و اختيارات وسيع داشتند .در سراسر ايران آتشكده هاي رسمي(دولتي) برپا بود .

* ظهور دين مانويت در اوايل حكومت ساسانيان با سخت گيري موبدان مواجه شد و بسياري از پيروان او به چين و مغولستان گريختند . تا نا خود آگاه برخي از مظاهر فرهنگي آن دوره ساسانيان را ناخودآگاه در اين مناطق رواج داده باشد .

*‌ تمركز ديني در آن زمان در واقع نوعي واكنش به مهمترين موضوع آن دوره است . تعدد مذاهب در چهرگوشه امپراطوري ايران اين موضوع دو واكنش بهمراه داشت . یک دین را به عنوان دیم رسمی معرفی کرده و همه را وادار به پذیرش و پیروی از آن دین کند .مهمترین عناصر ادیان آن زمان را تلفیق کرده تا جوابگوی همه سلیقه ها و پیروان دین باشد . گرایش اول به همه دوران ساسانیان تسلط پیدا  کرد . این گرایش گسترش بودایی گری ( بودیسم ) دز شرق ایران ، پاکستان ، هندوستان و افغانشتان و مسیحت در شمال امپراطوری خصوصا ارمنستان مذاهب مهر پرستی و ناهید پرستی که در ایران و روم طرفدار داشتند بر نمیتابید. تعدد ادیان از دید این گروه به معنای پذیرش تعدد تضادها بود . و این موضوع از دید پادشاهان و موبدان زرتشتی برای مردم سم بود.

* مانی یک نقاش فیلسوف بود . دین او تلفیقی از دینهای زرتشتی ، بودیسم ، مهرپرستی و آناهیتا پرستی بود . مانی با یهودیت سر ستیز داشت . مانی مذاهب این ادیان قدیمی را بصورت "نمادهای معقول" در دین جدید نشان داد . شاپور اول به او گروید و مانی نیز کتاب شاپورگان را به او تقدیم نمود. اما فشار موبدان زرتشتی باعث شد مانی بسوی چین فرار کند و شاپور از مانویت دست بردارد. و اجازه قتل و عام پیروان او را صادر کند . کتاب مانی" ارژنگ " یا " ارتنگ " نام داشت.که تلفیقی از نوشته و نقاشی های سمبلیک مذهبی میباشد . ایده مصور نسخه های مکتوب اولی بار توسط مانی ابداع شد. مانی برای کم کردن فشار موبدان زرتشتی ، تعلیم مذهبی را از راه نوشته ، نقاشیهای سمبلیک مذهبی و ابداع خط ویژه یا الفبای مانی دنبال کرد. این الفبا بعدها در چین ،آسیای مرکزی ، سرزمین سغد و خوارزم رواج یافت . پیروان مانی اغلب از طبقه روشنفکر بودند. هنر غرب و مسیحیت بعدها از این ابتکار استفاده کرد . یعنی تعلیم مذهبی از طریق نقاشیهای سمبلیک مذهبی که در کلیساها دیده میشود. در منطقه تورفان در چین ، روی دیوار غاری به نام خوچو نقاشیهای مانی روی دیوار و پوست حیوانات پیداشد. اهالی روستای اطراف این غار وقتی نقاشیهای روی پوست را دیدند ،از آن برای پوشاندن روزنه های خانه و پنجره ها استفاده کردند. مابقی این آثار سالها پیش کشف شد و اینک در موزه برلین نگهداری می شود. این نقاشیها و نوشته های روی پوست بخش مهمی از کتاب "ارژنگ" بود .

* فضای هنر ساسانی برگرفته از تعلیمات مذهبی زرتشت بود.

* جریان شدید پول به گسترش بازرگانی و ایجاد شهرهای تازه و بزرگ منجر شد . مانند تیسفون. نقشه و فرمی که در معماری این دوره استفاده میشده در همه جا قابلیت اجرایی داشت. کاخها ، مراکز دولتی ، خانه ها .

* پوشش گنبدی :  با مصالح بومی مانند سنگ ، خشت ، آجر ، بدون استفاده از سنگ و ساروج در پوشش گنبدی و استفاده از گچبری و موزاییک کاری برای تزیین بنا از مشخصه های اصلی این بنا است .

حجاری های به جای مانده از دوره ساسانی از زیبایی های خاص برخوردار است. گرچه از دقت در ریزه کاری دوره هخامنشی کمی عقبتر است اما ابداعاتی در آن دیده میشود که در سه حالت قابل بررسی است:                    

                                الف : حالت سه بعدی دادن ( پرس پکتیو) به حجاری های ردیف انسانها   

                                 ب  : حجاری این دوره به دنبال القای صحنه وقایع 

                                 ج   : حاشیه سازی و حاشیه بندی پیرامون نقشهای حجاری شده     

 * هنر ساسانی در سه بخش دیگر نیز آثار گرانبها به جا گذاشته است . در فلزکاری ، گچبری ، بافت پارچه های زیبا دیده میشود . هنر این دوره در هنر غرب و هنر دوره اسلامی تاثیرات واضح گذاشته است. که بعدها به ان اشاره میشود.

* خط و زبان ساسانی یکی از گویشهای ایرانی است . که پهلوی ساسانی یا فارسی میانه نام دارد .

* اوستا کتاب مذهبی زرتشتیان در این دوره جمع آوری شد . که به زبان پهلوی است ، و مدرک مهم تاریخی و مذهبی به شمار میرود و میراث گرانبهای دوره ساسانی است.

 

استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز میباشد

اشکانیان

 اشكانيان

قيام ارشک در سال ۲۴۷ ق.م صورت گرفت و سلوکیان را در سال ۲۳۹ از ایران اخراج کردند. دوره اشکانیان یکی از درخشانترین دوره های تاریخ ایران است .

دستاوردهای آنان :

* ابداع شیوه های جدید جنگاوری بنام شیوه های جنگ و گریز یا عملیت پارتیزانی است.

* موفقیت پ ی در پی در نبرد با رومیها

* آزادیهای مذهبی

* ایجاد شورای سلطنتی به نام مهستان که مرکب از شاهزاده ها ، استانداران ایالات و اقوام بزرگ پارتی که به پادشاه اشکانی مشاوره میدادند .

* آنها برای اداره کشور از شیوه ملوک الطوایفی (فدرالی) استفاده میکردند . یعنی حاکمان هر ایالت به جز سه مورد مستقل بودند: *پرداخت مالیات به شاه  * آغاز جنگ یا صلح   * روابط خارجی

آثار دوره اشکانی ـ آثار فلزی

به نظر می رسد آنها در حوزه ایجاد آثار فلزی و حجمی و مجسمه سازی ادامه دهنده تحولات دوره هخامنشی و امپراتوری یونان بوده اند .آنها آثار فلزی و مجسمه های فلزی زیبا خلق کردند. برترین آثار به جا مانده این دوره  پیکر بزرگ مردی است که به نظر یک سردار پارتی است. که اینک در موزه ملی ایران نگهداری میشود .

آثار معماری

آثار معماری این دوره در واقع در تاریخ معماری یک نقطه عطف به شمار میرود .آنها برای اولین بار گنبد را در ساخت بنا به کار بردند .  همچنین برای اولین بار ایوان را بنا کرده و طاقهای نسبتا طیویلی روی آن بنا نمودند. بهترین نمونه این مسئله بنای "کوه خواجه " در اطراف دریاچه هامون در سیستان است. آنها برای اولین بار از گچ و مجسمه های گچی در تزیین بنا استفاده نمودند . دیوار نگاره های گچی و رنگارنگ که به آن "فرسک FARSAK " ميگويند . از ابداعات معماري اين دوره است .آنان براي اولين بار در معماري از ستونهاي تزييني و عملكردي را همزمان به كار ميبردند . معروفترين اثر به جاي مانده از اين دوره ميتوان به" معبد كنكاور" اشاره كرد. كه محل پرستش آناهيتا خداوند آب و آباداني بوده است. اهميت اين بنا در اين است كه از سنگ و تراش ان در ساخت ديوار و ستون استفاده ميكردند . اين بنا به لحاظ عظمت هم پايه بناهاي يوناني است . شهري در كشور عراق امروزي به نام هترا يا الحضر وجود دارد كه اعتلاي معماري اشكانيان را نشان ميدهد.

نكته : علت ساختن طاقهاي گنبدي در معماري اين است كه طراحان آن ميخواهند نشان دهند كه تمام هستي در جهان در يك مجموعه اي گرد آمده است و كسي هست كه بر آن نظارت نمايد .

سفال

در زمينه هنر سفالگري مجموعه اي از سفالهاي لعابدار و بي لعاب و تابوتهاي لعابدار و خمره هاي بي لعاب كشف شده است . تعدادي زيادي قمقمه سفالي نيز كه مخصوص استفداه سربازان بوده است . كشف شده مه در موزه هاي جهان نگهداري ميشود.

اعتقادات

اشكانيان تقريبا شيوهاي تقريبا شيوه هاي متفاوتي در تدفين نسبت به هخامنشيان و حتي ساسانيان كه پس از آنان آمدند درپيش گرفتند و آنان اجساد را در تابوت هاي سفالي گور خمره هاي بزرگ سفالي قرار دارد تا به جلوگيري از آلوده كردن خاك بپردازند. پايان دوره اشكانيان سال ۲۲۶ ميلادي است.

۲۳۹ق.م ۲۳۹م

نام پادشاه ارشك يا اشك   تيرداد   فرهاد دوم مهرداد دوم  دیگر پادشاهان     اردوان پنجم

اتفاقات مهم اختلاف ميان يونانيان ساكن ايران ، قيام ارشك ، برداشتن گامهاي اوليه براي تاسيس حكومت اشكانيان                                                                                ادامه جنگ با سلوكيان ،اتحاد خاندانهاي بزرگ پارتي با حكومت اشكانيان   جنگ با سكاها وسيعتر شدن قلمرو اشكانيان ، دفع حمله سكاها ، انتقال پايتخت از بلخ به شهر سلوكيه ، جنگ با روميها  تاسیس دولت کوشانی در قلمرو افغانستان و هند و رواج دین بودا در شرق ایران . ادامه جنگ با روم پیدایش اختلاف و درگیریهای داخلی میان اشکانیان پیدایش مسیحت در روم، جنگ با روم بر سر ارمنستان (چون مسیحی شده بود)   ضعف در دولت اشکانی ، قتل اردوان پنجم به دست اردشیر اول ساسانی

 ادیان آن دوره : مسحیت در شمال و شمالغرب، بوداییت در شرق ،مهرپرستی و میتراییسم و دین زرتشتی در بقیه قلمرو ایران.

استفاده از اين مطالب با ذكر منبع مجاز ميباشد

سلوکیان

سلوکیان

حمله اسکندر به ایران در سال ۳۳۱ ق.م رخ داد . اسکندر در یال ۳۲۳ ق.م مرد . تمام اراضی فتتح شده توسط وی بدون پادشاه و حاکم مانده بود . تا اینکه در جنگ میان سرداران اسکندر در سال ۳۱۲ شخصی به نام سولوکوس شرق قلمرو اسکندر را فتح میکند ایم فلمرو شامل افغانستان تا بین النهرین و آسیای صغیر و سوریه بوده است . ایشان شهری بنام سلوکیه را بنا کرد که در کنا دجله و فرات قرار داشت و پایتخت سلوکیان گردید. (سیصد سال بعد در کنار همین شهر شهری به نام تیسفون بنا گردید که پایتخا ساسانیان گردید و همچنین در کنار تیسفون بعدها عباسیان شهری را بنا کردند به نام بغدا که انجا را پایتخت خود قرار دادند)پایتخت دیگر انان شهری به نام اسطاکیه بوده است . که هم اکنون در کشور سوریه قرار دارد .

هنر و آثار به جای مانده از سلوکیان

آثار به جای مانده از این دوران بسیار کم است . و هر چیزی که از سلوکیان باقی مانده است تلفیق از هنر هخامنشیان و یونانیان است . آثار به جای مانده از این دوران

۱. بنای آتش کده نور آباد در فارس

۲. معبد خور هر در محلات

۳. پرستشگاه نهاوند در نهوند

۴. پرستشگاه شمی در ایذه

سقوط سلوکیان

در شرایطی که سلوکیان تلاش میکردند سرزمین مصر را تصرف کنند . اشک یا ارشک والی شهر بلخ در ۲۴۷ ق.م قیام میکند و سعی میکند همه متصرفات قوم پارت را که خودش هم یکی از فرزندان این قوم بود را تصرف کند . ودر نهایت این کار در سال ۲۳۹ ق.م صورت میگیرد.

---

۳۳۱ ق.م تا ۲۳۱ ق.م

اسكندر : حمله به يونان ، ايران وهند و آسياي صغير و تصرف آنجا

سولوكوس و جانشينانش : تقسيم متصرفات اسكندر ، تصرف ايران توسط سولوكوس ، ايجاد شهرهاي يوناني در قلمرو ايران مانند سلوكيه و رونق جاده ابريشم

 

استفاده از اين مطالب با ذكر منبع مجاز ميباشد

هخامنشیان

هخامنشیان

نخستین امپراطوری ایران هخامنشیان بودند که از قوم پارس برخواسته که توسط کوروش بزرگ بنیان نهاده شد . این امپراطوری فقط به این علت اهمیت ندارد که اولین امپراطوری است بلکه همه مظاهر زندگی انسان ابتدایی رامتحول کردند . یعنی تمام استعدادهای مردم مان چنان شکوفا شد که در جهت خلق عظمت حرکت نمود . زیرا تا پیش از ان مخلوقات انسان همگی ریز و کوچک بودند ( نهایت ۵۰ تا ۶۰ سانتی متر ) .

اصلی ترین هنر هخامنشیان در معماری است که در سه قسمت زیر تجلی پیدا کرده است :

۱. آرامگاهها         ۲. آتشکده ها      ۳. کاخها  

چه چیزی هنر معماری هخامنشیان را نسبت به پیش از خود متمایز میکند :

۱. مصالح             ۲. نوع پلان           ۳. اشل بنا

نکته : هخامنشیان شیوه های معماری گذشته را اجرای سلطنتی کردند .

سال	نام پادشاه	اتفاقات مهم
از 550پيش از ميلاد تا 331پيش از ميلاد	كوروش	تاسيس حكومت – امپراطوري هخامنشي – تصرف ليدي – تصرف بابل – جنگ با ماساژتها ( يكي از قبايل سكاها )
	كمبوجيه	قتل بردياي اصلي ( برادر اصلي كمبوجيه) بچه هاي كوروش ) لشكر كشي به مصر – قيام بردياي دروغين-مرگ كمبوجيه در راه بازگشت به ايران ( كمبوجيه گاو آپيس در مصر را سر بريد و باعث قيام آنها شد)
	داريوش	ايجاد تشكيلات اداري – نظامي ، ضرب سكه ، قتل گئومات مغ ، سركوب شورشيان مخالف پادشاهي او ، بناي تخت جمشيد ،‌جنگ با يونانيان
	خشايارشاه	ادامه جنگ با يونان ، ادامه ساخت تخت جمشيد ، شروع انحطاط هخامنشيان
	ديگر شاهان	خوشگذراني ،‌ ظلم به مردم ، بي نظمي بر امپراطوري ،‌نارضايتي اقوام تابعه
	داريوش سوم	ضعف حكومت هخامنشي ، حمله اسكندر و سقوط امپراطوري هخامنشيان

آرامگاه کوروش : این آرامگاه در منطقه پاسارگاد ساخته شد . که به صورت سکوی سنگی دارای ۶ طبقه است. اتاق آرامگاه بر فراز آخرین طبقه است . سکوی پایینی ۱۳ متر درازا و ۱۲ متر پهنا و ۴۰/۱متر ارتفاع دارد . ارتفاع این بنا حدود ۱۱ متر است . اما کوروش در آن بنا دفن نشده است بلکه ایشان بعدها از این بنا به کوهای مقدس رحمت انتقال پیدا کرد و در همانجا دفن گردید .

افسانه ها میگویند که اجنه ها آمدند و اورا به آن مکان انتقال دادند

کتیبه بیستون : کتیبه بیستون که نمونه خط و کتابت در زمان قدیم و دنیای باستان است

. نکته بسیار مهم اینجاست که تمام حجاریهای هخامنشیان خصلت انیمیشنی دارند یعنی مراحل انجام یک کار را نشان میدهد . 

* بهترین و مهمترین محل عبادت در نزد هخامنشیان سینه کوه بوده است، که به آنها بغستان میگفتند . آنها محل عبادت را حجاری میکردند و خط مینوشتند .

کتیبه بیستون در دوره داریوش اول سال ۵۲۲ پیش از میلاد است، در مسیر یک راه قرار دارد تا همه آن را ببینند . ارتفاع آن حدودا ۱۰۰ متر بالاتر از زمین است . سنگ نبشته ها ۲۲ متر است . از نظر عرض ، درازا و ارتفاع ۷ متر است . در اینجا سه خط پارسی باستان ، عیلامی و بابلی وجود دارد که دارا ۱۲۰۰ سطر میباشد . این عصر در دنیا به بام مصور هخامنشیان شناخته میشود .  و موضوع آن ، با همه خط و خطوطی که هست واگذاری سلطنت را نشان میدهد .

در بالا ی بنا اهورا مزدا را نشان می دهد که حلقه قدرت و سلطنت را بسوی داریوش گرفته و داریوش دست راست خویش ا بلند نموده است و به سوی اهورا مزدا دعا میکند . در این حجاری ۹ نفر اسیر دیده میشود که ۸ نفر آنها به هم بسته شده اند . نهمی گئومات مغ است که زیر پای داریوش است . دستان او هم بلند است و از داریوش الهام میگیرد . پشت سر داریوش دو نیزه دار پارسی دیده میشود . ریش داریوش از اریش این دو نفر بلند تر است . قد داریوش ۱متر و ۸۰سانای متر و قد دیگران ۱متر ۲۰سانتی متر است .

خلاصه متن کتیبه :

گئومات مغ که شباهت به بردیا داشت خود را پادشاه اعلام کرد . آن هشت نفر پادشاه همه از گئومات مغ حمایت کردند . بنابراین به دلیل اینکه آنها به مردم و به اهورا مزدا دروغ گفته اند و آن دروغ انها را نافرمان کرد ، پس اهورا مزدا آأنها را تسلیم داریوش نمود .

ترجمه کتیبه :

داریوش شاه گوید این نه شاه را من در این جنگها گرفتم ، آنها دروغ گفتند دروغ انها را نا فرمان کرد . به مردم نیز دروغ گفتند پس اهورا مزدا ایشان را تسلیم من نمود . و آنچه خواست من بود با ایشان کردم .

تخت جمشید

تخت جمشید به لحاظ ساختار يك مجموعه تاريخي  است . آنهم از نوع بزرگترين در ايران و جهان . داريوش اول در سال ۵۱۸ پيش از ميلاد به قصد ايجاد پايتخت در جلگه مرودشت دستور داد اين بنا را درست كنند . اين بنا در دامنه كوه مقدس رحمت است . كه اغلب پادشاهان هخامنشي مانند اردشير دوم ، اردشير سوم ، كوروش و برخي ديگر در آن دفن شده اند . ساخت تخت جمشد ۱۲۰ سال طول كشيد و خشايار شاه ساخت آن را ادامه داد . كل بناي تخت جمشيد ۱۳۵ هزار متر مربع ميباشد و تماما از سنگ است. مشخصه ويژه اين بنا اين است كه در حد فاصل اين سنگها از هيچ ملاتي استفاده نشده است . بلكه از سبتهاي آهني استفاده كرده اند .

مجموع تاريخي تخت جمشيد عبارت است از بناهاي نامبرده ذيل :‌

۱) چهار عدد كاخ

۲) يك تالار

۳) نقوش برجسته

۴) پلكان

۵) ستونها

۶) مقابر سنگي

بزرگترين كاخ از نظر بلندي ، ارتفاع ، عظمت و زيبايي كاخ آپاداناست كه متعلق به داريوش است. كاخ آپادانا ۳۶ ستون داشته كه با ارتفاع حداقل ۲۰متر و ۲ رشته پلكان كه هم اكنون در سمت شمال و شمال شرق اين كاخ اين پله ها وجود دارد . در جنوب شرق كاخ آپادانا يك كاخ چهارگوش است . چون درست در وسط معماري است كه به ان كاخ مركزي ميگويند . اين كاخ به قصر ۳ دروازه هم معروف است. كاخ بعدي به نام هريش و متعلق يه خشايارشاه است .

سه هزار نقش برجسته در تخت جمشيد ديده ميشود كه همگي با نمونه مشابهشان هم اندازه ميباشند . اين بناي عظيم ۲۰۰ سال محل سكونت پادشاهان بوده است كه در سال ۳۳۰ پيش از ميلاد توسط اسكندر مقدوني به آتش كشيده شد .

استفاده از اين مطالب با ذكر منبع مجاز ميباشد

 

مظاهر فرهنگي حكومت عيلام

مظاهر فرهنگي حكومت عيلام

عيلامي ها سه ايالت يا سه پايتخت داشتند .

۱.ايالت اوان در شمال غرب شوش ( احتمالا شوشتر امروزي)

۲. ايلت سيماش ، در شمال شرق دشت خوزستان ( احتمالال خرم آباد كنوني)

۳. ايالت انشان يا انزان در شرق و جنوب شرقي دشت خوزستان احتمالا منطقه مليان در فارس

توضيحاتي در مورد زيگورات و چغازنبيل

زيگورات و چغازنبيل :

شهر - معبد

در زمان عيلام و پادشاهي اون تاش هوبان

زيگورات چغازنبيل علاوه بر حيات مستقل جزء شهر اونتاش بو ده است.

ويژگيها :

حدس ميزنند اين بنا ۵يا ۷ طبقه داشته است . و احتما ۵ طبقه بودن آن بيشتر است . اكنون تنها سه طبقه باقي مانده است . ارتفاع بنا ۴۴ متر بوده است .

اندازه هر ضلع :

 در قسمت پايين ۱۰۵ متر و ۲۰سانتي متر بوده است اين بنا چار گوش بوده بنابراين هر طبقه در قياس با طبقه پايين كوچكتر بوده است. اتاقهاي اين بنا به دو قسمت پله دار و بي پله تقسيم ميشود .اتاقهاي پله دار مخصوص هداياي خدايان بوده است . و اتاقاهاي بي پله بعنوان آرامگاه هاي خدايان محسوب ميشود.

نكته : پادشاه در حكم نماينده خدا و يا خدايان است .

مانند اهرام ثلاثه مصر در اطراف زيگورات يك سكوي بزرگ فرش شده با آجر وجود دارد . كه مكاني مقدس محسوب ميشده است . با حفاريهايي كه در اينمنطقه صورت گرفته است شمال غرب زيگورات سه معبد كشف شده است كه با معبد اصلي فاصله داشته است . نام معبدها : ايشني كارب ، هوبان ، كريشنا.

مهمترين دستاوردهاي شهر-معبد چغازنبيل به شرح زير است: اطاق ضربي در اين معبد متعلق به ۱۲۵۰ق.ماستفده از همين شيوه معماري در معبدي در هفت تپه خوزستان به تاريخ ۱۳۵۰ق.م باز ميگردد .(صد سال پيش از آنكه در چغازنبيل مورد استفاده قرار گيرد). اينطاق ضزبي چندين سال بعد به يونان ، روم و مصر انتقال پيدا كرد .

 ۲. استفاده از آب براي مصارف نوشيدني

۳. كشف و به كار گيري لعاب براي كاشي و سفال

۴.استفاده از خمير شيشه براي ساخت مفتولهاي شيشه اي كه به منظور انسداد روزنه هاو پنجره ها استفاده ميشده است تمامي دستاوردهاي در هفت تپه خوزستان هم ديده ميشود .

نقش حكومت عيلام در حكومتهاي بعدي مانند مادها و هخامنشيان قابل بررسي است:‌

۱. حكومت عيلام واسط تمام دستاوردهايي بوده است كه از چندين هزار سال پيش از آن در ساسر فلات ايران ايجاد شده بود . در واقع شهرهاي عيلامي يا تمدن عيلامي واسطه انتقال همه ميراث معنوي و مادي همه قبايل ساكن در فلات ايران از ۳۵۰۰ سال ق.م به بعد بوده است .

۲. تمدن ايلام واسط انتقال هر آن چيزي است كه در تمدن بين النهرين در صلح يا جنگ به ايلام منتقل شده است . مدارك مربوط به تاريخ عيلام به دو زبان عيلامي و آكادي (اكدي) وجود دارد . اما هنوز به طور كامل ترجمه نشده است. خط عيلامي كه الهام گرفته شده از خط تصوصرص و سپس ميخي بين النهرين است. در مناطقي كه نام ميبريم نيز مورد استفاده قرار ميگرفته است .

* تپه سيلك كاشان    * شهر سوخته در سيستان 

آخرين نكته از اين بحث اين است كه :‌ايران با اندك فاصله نسبت به بين النهرين وارد مراحل آغاز ادبيات و خط گرديد.

در اواخر هزار چهارم ق.مادها و هخامنشيان استفاده هاي زيادي از دستاوردهاي تمدني داشتند . خط ايلامي ، خط آرامي ، نجوم ، حساب ، انجام برخي ابتكارات در معماري ، تبهر در كاشت برخي اقلام كشاورزي عينا از تمدن ايلام به مادها و هخامنشيان منتقل شده  است . ريشه بسياري از اعتقادات مذهبي قبل و بعد از ظهور زرتشت به اعتقادات مردم بيم النهرين كه شكل ديگر آن به عيلام منتقل شده بود بر ميگردد.

 

استفاده از اين مطالب با ذكر منبع مجاز ميباشد

سفال گری

سفال گری

ساختن ظروف سفل متعلق به زمانی است که انسان در دشت زندگی میکرد و روستای اولیه شکل گرفته است و یکجا نشینی بوده است . این ظروف معمولا برای نگهداری مواد غذایی ساخته شده است . ظروف سفالی خاصیت فاسد نشدنی دارد اما از سویی به دست آوردن این ظروف امکان تعبیر و تفسیر بخشهای مهمی از زندگی انسانهای اولیه را فراهم آورده است . مراحل ساخت و تحول ظروفهای سفالی عبارتند از :

۱. دست ساز     ۲. چرخ ساز که به صورت کند وتند      ۳. ساختن ظروف سفالی به شکل مجسمه یا حجمهای ترکیبی ، یعنی علاوه بر حفظ کاربری ظروف سفالی آنها را به شکل مجسمه هایی از حیوانات یا حجمها ترکیبی ، که نشانه گر نوع نگرش آنها به جهان هستی است می ساختند . مطالعه در مورد زمان آغاز و پیدایش خط بدون بررسی نقوش حک شده روی ظروف سفالی امکان پذیر نبوده است . خصوصا ظروف مربوط به هزاره های ۵ و ۶ پیش از میلاد در این میان نقش غیر قابل انکاری دارد .

 واقع گرایی انسان اولیه در هنر از آغاز نقاشیهای غار تا به تصئیر کشیدن گیاهان ، حیوانات و انسان ، بر روی ظروف سفالی تا آغغاز خط و کتابت یک پروسه ی طولانی است . تا زمانی که سفالگری دست ساز بوده است . دید واقع گرایانه به نقوش حکمفرما است . یعنی خط تصویر نگار علی رغم آغاز شدن از بین النهرین که از مصر با هیروگلیف به اوج رسیده است . روند تحول نقوش روی سفال که نهایتا به اختراع خط اندیشه نگار یا ایدئوگرام می انجامد. روندی چند هزار ساله است که تا پیش از هزاره پیش از میلاد ، یعنی زمان سفالهای دست ساز بوده است . از اوایل هزاره دوم قبل از میلاد نقوش روی سفالها علاوه بر این که مشاهدات را نشان دهد . با اشارات هم همراه بوده اند . از هزاره دوم پیش از میلاد خط اندیشه نگار شکل گرفته است. خطی که رمز آلود است خلاصه تر است و سریعتر نوشته میشود .

نکته مهمی که دراین مورد باید به ان اشاره کنیم :

از اوایل هزاره پیش از میلاد ما شاهد ظرفهای سفالی ساخته شده در فلات مرکزی ایران در مناطق کوهستانی زاگرس هستیم . مانند تپه گیان و گودین تپه یا ظروف منقوش فارس و خوزستان در مناطق کوهستانی زاگرس دیده شده است . تنها دلیل این امر این بوده است : از آنجایی که زنان عمده ترین تولید کنندگان سفال بوده اند با ازدواج به قبایل متعلق به همسران خود مهاجرت کرده و به این ترتیب تکنیک ساخت ظروف سفالی و تزیین آن را به مناطق دیگر منتقل می کردند .

لطفا به این جزوه توجه فرمایید : این جزوه جهت دانلود برای شما عزیزان قرار داده شده

http://dl.irpdf.com/CD7/Tarikh/www.irpdf.com(3599).pdf

 

تاریخ مستمر و تاریخ اساطیری

تاریخ مستمر و تاریخ اساطیری

با پیدایش خط انسان وارد عصر جدیدی از زندگی شد . تاریخ مستند و مکتوب با کشف کتیبه ها ، سنگ نبشته ها و الواح گلی در واقع سرگذشت انسان را بازگو میکند. ما ایرانیان مانند ملل دیگر دارای دو تاریخ مکتوب هستیم :

۱. تاریخ واقعی و مبتنی بر بر اسناد  و مدارک تاریخی و برگرفته شده از منابع یونان و روم  

۲.تاریخ اساطیری بر اساس روایات شرقی که در اوستا و متون پهلوی انعکاس یافته است . و در واقع تاریخ داستانی است . کتابهایی مانند : خدای نامک ها ، شاهنامه ها ، سیر الملوک ها ( سیره و روش پادشاهان ) از زمره منابه تاریخ اساطیری یا داستانی هستند . شاهنامه فردوسی ، شاهنامه ابومنصور و مسعودی مروزی و سیر الملوک خواجه نظام الملک در قرن ۵ هجری از زمره این منابع است.

در تاریخ اساطیری یا داستانهای ملی پادشاهان اولین آفریده های خدا هستند و کسانی هستند که پیشرفت و تمدن را برای بشر به همرا آوردند . در روایات داستانی نخستین شاه کیومرث است . اسم کیومرث ریشه ی اوستایی دارد و به معنای زنده میرا است .کیومرث اولین کسی است که از اهورا مزدا اصطاعت کرد و امورا مزدا از او قبایل و شهرهای آریایی را بوجود اورد. هوشنگ نواده کیومرث ملقب به پیشداد است . او به بشر کشاورزی آموخت . و سلسله پیش دادیان را تاسیس کرد. در شاهنامه فردوسی پس از هوشنگ ، طهمورث است . او با دیو های زیادی جنگ کرد . او رشتم پشم ، بریدن و دوختن و اهلی کردن حیوانات را به بشر آموخت . پس طهمورث نوبت جمشید است . او ساخت آلات نبرد ، ذوب آهن و ساخت زره را به بشر آموخت در زمان او بود که بشر طبقات اجتماعی را آموخت و او کشتیرانی و استخراج معادن را به بشر آموخت و در آخر مغلوب ضحاک شد .

پس از آنکه کاوه آهنگر ضحاک را شکست داد بزرگترین پادشاه پهلوانی ایران یعنی فریدون بر تخت نشست او سر زمین پادشاهی را  بین سه پسرش تقسیم کرد  . ایران سهم تورج شد پس  از تورج و پس از دو پسر منوچهر ، نوذر به پادشاهی رسید . در واقع منوچهر موسس اولین سلسله اساطیری ایران بنام نوذریان است . دومین سلسله اساطیری ایران به نام کیانیان نام دارد . موسس آن کی قباد بوده و محل حکومت او هم شرق ایران بوده است . مهمترین پادشاه این دوره کی خسرو و کی قباد است . مهمترین پادشاه این سلسله کی کاووس و کی خسرو  است. پس از کی خسرو ، لهراسب و گشتاسب آمدند، زرتشت در زمان گشتاسب ظهور کرد . و گشتاسب فرزند خود اسفند یار را به همه ولایات فرستاد .

تحلیل کلی از تاریخ اساطیری ایران ما را به این نکته رهنمون میسازد . که در این تاریخ زندگی انسان به طور سبمبلیک از زمانی که در دشت استقرار یافته است و روستاهای اولیه را پدید آورده است. حیوانات را اهلی کرده است و کشاورزان را کشف کرده است. فلز را هم وی کشف نمود ،حکومت و قانون تشکیل داده و مهاجرت کرده است . این با اتفاقات فلات ایران تا حدودی منطبق است . مثلا تاریخ کیانیان به تاریخ هخامنشیان نزدیک است .مراحل استقرار در دشت تشکیل روستا اقوام خارج از ایران به ایران و در سرزمین ایران واقعا به ترتیب در جهان واقعیت رخ داده است .

میراث فرهنگی معنوی :

هر شئ که از گذشته به جای مانده حمل پیام است . بخش عمده ای از میراث فرهنگی به جای مانده میراث معنوی است. یعنی مجموعه ای که جلوه های مادی آن قابل دسترس و ادراک است. مانند : زبان، باورها، اعتقادات و آداب و روسم که به خودی خود مادی نیستند اما جلوه های مادی دارند .تفسیر یافته های باستانشناسی جلوه های معنوی این میراث را در اختیار ما میگذارد . برای مثال مجسمه ونوس الهه باروری که در موزه ملی ایران نگهداری میشود . متعلق به هزار ششم ق.م است که نشان دهنده اعتقادات مردم این ناطق بوده است: " که فزونی جمعیت مدیون نظر مساعد این الهه است".این مجمه که بسیار دارای احترام بود همزمان در چند نقطه از ایران مانند سراب در کرمانشاه ، دشت قزوین، شهر سوخته سیستان مناطقی از آناتولي(تركيه كنوني ) بدست آمده است .

 

مهمتری آثار تاریخی و معماری ایران

مهمتری آثار تاریخی و معماری ایران

۱. معماری ایلامی ( عیلامی) مانند چغازنبیل در شوش : این معبد برای ایلامی ها به این شوشیناک ( خدای شوش ) معروف بوده است که به سبک معبد بین النهرینی است که بصورت پلکانی میباشد. بدین معنا که برای رسیدن به درجات بالای روحانی و برای وصل شدن به خدا یا رب النوعها باید مراحل ررا بصورت پلکانی طی نمود. مکان این بنا در خوزستان میباشد.

۲. معماری مادها :

۱-۲ سکاوند  منطقه ای است که ارامگاهی که در دامنه کوه استودان( دخمه ) هستند و در استان آذرباییجان میباشد . براي دفن اموات دخمه يك جهت بيشتر ندارد .(قرن ۶و ۷ پيش از ميلاد )

۲-۲ دخمه شيرين و فرهاد :‌در كوههاي شمالي منطقه صحنه در كنا بزرگراه همدان كرمانشاه . بالاي اين دخمه ها نقش فروهر وجود دارد.كه نماد زرتشت گرايي است و اين تفكر را تقويت ميكند كه زرتشت متعلق به آذرباييجان بوده است. (پيامبري  او به ۶۰۰ق م و بعد از آن بر ميگردد كه از غرب ايران به شرق ميرود و در جنگ با قبايل وحشي كشته ميشود )

 ۳. معماري هخامنشي :

۱-۳ معماري تخت جمشيد

۲-۳ آرامگاه كورش در پاسارگاد

۳-۳كاخ پرسپوليس در كناره ي شرقي جلگه مرو دشت

۴-۳ گورخانه هايي كه در نقش رستم قابل ديدن است

۴. آثار دوره اشكاني

۱-۴ خرابه معبدئ كنكاور كه مطعلق به رب النوع به نام ديانا كه رب النوع ماه بوده است محققان ميگويند شباهت اين معبد به معابد يوناني بيدليل نيست و آن اينكه اشكانيان تحت تاثير فرهنگ و تمدنم يونانيا بوده اند.

۲-۴ نقش برجسته اي در بختياري در تنگه اي به نام سائولك وجود دارد . بدين صورت كه ملكه اشكاني را در مجلسي نشان ميدهد.

۳-۴ نقش برجسته گودرز اشكاني در سر پل ذهاب

معروفترین تقسیم بندی درمورد انواع جاذبه ها

معروفترین تقسیم بندی درمورد انواع جاذبه ها :

۱. جاذبه ها محیا و نامحیا : جاذبه های نامحیا یعنی شناسایی شده اند ولی برای جذب توریسم سرمایه گذاریی رو آنها صورت نپذیرفته است.

۲. جاذبه های طبیعی و مصنوعی : پارک فضایی که کندی در فلوریدا ساخته است. ارج ایفل یا برجهای دوقلوی مالزی و ...

۳. جاذبه های بالقوه و بالفعل : بالقوه عبارت است از جاذبه هایی که تاکنون شناسایی نشده اند .

تقسیمات آب و هوایی ایران :

۱. ناحیه خزری از آستارا تا گرگان

۲. ناحیه کوهستانی شامل ارتفاعات آذرباییجان ، کردستان ، و خراسان .

۳. ناحیه کوهپایه های شامل کوهپایه های جنوبی البرز ، کوهپایه های زاگرس ، کوهپایه های شمالی ـ شرقی و شمال غرب و غربی .

۴. ناحیه جنوب شامل سواحل خلیج فارس ، دریای عمان و جلگه خوزستان است .

۵. ناحیه مرکزی شامل دشت کویر ،دشت لوت ، و چاله ی جازموریان

 

استفاده از اين مطالب با ذكر منبع مجاز ميباشد

 

دلایل تخریب آثار تاریخی ، فرهنگی و باستانی در ایران

دلایل تخریب آثار تاریخی ، فرهنگی و باستانی در ایران :

۱. شرایط اقلیمی(آب و هوایی) و شرایط طبیعی ایران مانند سیل و زلزله .

۲. انسانها( بصورت اختصاصی یعنی حکومتها) ، روش حکومتها به دو صورت بوده است :

الف : تخریب و ویرانی آثار : دشمنی حکومتهای تازه با اسلاف خود . به طور مثال ساسانیان آثار به جای مانده از اشکانیان را ویران کردند . چرا ؟ زیرا آنها فکر میکردند که اشکانیان ایرانی اصیل نیستند و همچنین انها بشدت تحت تاثیر فرهنگ و تمدن یونان بوده اند . هدف حکومتها از این اقدامات نشان داده چهره ای دلپذیر از خود به مردم بودند . تا مردم در وادی مقایسه نیافتند.

آیتمهای جاذبه های تاریخی تمدن شرق

آیتمهای جاذبه های تاریخی تمدن شرق

۱. آب انبارها و قنات ها           ۲. آسیابهای قدیمی     ۳. برج و مناره             ۴. تپه های باستانی

۵. حمام قدیمی                    ۶. خانه ها                 ۷. روستای قدیمی   ۸. سدها و بندرهای قدمی

۹.غارهای تاریخی                 ۱۰. کاخ خها و ارگها      ۱۱. کاروان سراها      ۱۲. گنبدها

۱۳. مدرسه ها                      ۱۴.یخچالها و یخبندانها       ۱۵. آرامگاهها       ۱۶. بازارهای قدیمی

۱۷. پلهای قدیمی تاریخی       ۱۸. تندیسها   ۱۹. خانه های سنگی   ۲۰. دروازه های قدیمی و تاریخی

نکته : ارگ مجموعه ای بسته است که در آن قلعه هاو دژها نقش دارند .

جاذبه های فرهنگی و هنری شرق

جاذبه هایی که گاهی اوقات قابل لمس نیست

۱. جشنها و سرورها  

۲. سرودها و ترانه های ملی

در اینجا یک سوال مطرح است . آیا کنسرتها هم جزء مورد ۲ محسوب میشود ؟

در پاسخ به این سوال باید به رابطه میان میراث فرهنگی با تا ریخ اشاره کنیم . برخی از میراث فرهنگی در تاریخ تولید میشود و بخشی از میراث فرهنگی از تاریخ جلو میزند و جلوتر از تاریخ تولید میشود . پس نتیجه میگیریم میراث فرهنگی متعلق به به گذشته نیست . هر اثری که هم اکنون هم تولید میشود . جزءآثار فرهنگی است . بنایراین پاسخ این سوال مثبت است . 

۳. صنایع دستی   ۴. کتابخانه و سالنهای نمایش    ۵. مشاهیر ادبی ۶. موسیقی ۷. رقص ۸. سوگ و عزاها ۹.غزلها و شعرها  ۱۰. مراسمهای ویژه محلی   ۱۱. موزه ها          ۱۲. ورزشها 

جاذبه های مذهبی :

۱. آتشکده ها و آتشگاهها     ۲. امامزاده ها و بقعه ها       ۳. کلیساها و کنیسه ها

۴. معابد             ۵.خانقاهها          ۶.مساجد ، تکیه گاه ، و حسینه های قدیمی

 جاذبه های طبیعی :

۱. آبشارها :

۲. باتلاقها و هورها ( هورها شبیه باتلاقها هستند با تفاوت که در باتلاقها گیاهان روی آب نقش ميبندند ولي در هورها ميشود قايق راني كرد و گياهان نيزارها توي آن ميرويند و سر از آب در مياورند.

۳.تالابها          ۴. جنگلها و بيشه ها         ۵.  درختها بيشه ها              ۶. درياچه ها و سواحل

۷. رود خانه ها     ۸. غارهاي طبيعي        ۹. ارتفاعات و قله ها              ۱۰. پاركها ، تفرج گاهها ، باغها و گردشگرها        ۱۱. جزيره ها                ۱۲. چشمه ها          ۱۳. دره ها      ۱۴. دشتها و كويرها      ۱۵. شكارگاهها و زيستگاههاي حيات وحش            ۱۶. فضا هاي روستايي و عشايري

در اين مبحث سوالي مطرح است . اينكه : فضاهاي روستايي و عشايري به چه معني ميباشد؟

فضا به مفهوم چشم انداز است و گردشگران علاقه بيشتري به چشم انداز دارند ، بدون آنكه به آن نزديك شوند . اين فضا هنگامي طبيعي است كه به آن نزديك نشويم . توجه داشته باشيم مادام كه بخواهيم به آن نزديك شويم مجبور به بررسي وضعيت زندگي آنها و وسيال مورد استفاده آنها بپردازيم كه در اين صورت جزء آثار ديگري به حساب خواهد آمد .

نكته هاي مهم

*شناساندن تمدن شرقي ، توسط غربيها به شرقي يك حقيقت انكار ناشدني است :‌

اصولا تعريف شرقي ها از ميراث فرهنگي مطابق برداشت ، تعريف و ايده هاي غربي ها از ميراث فرهنگي است . غربي ها گاه تاريخ را به ۴ يا   ۵ و حتي ۱۰ مرحله تقسيم كرده اند . آنها از قرن ۱۸به بعد به اين موضوع پرداختند و شرقي ها از آن استفاده كردند.

* بدون تلاش غربيها امكان شناخت تاريخ و تمدن شرق وجود نداشت.زيرا كتيبه توسط آنها ترجمه گرديد . اولين مقاله ها توسط پژوشگران غربي نوشته شد . مفاخر و مشاهير شرقي را هم غربي به آنها يادآْور شده اند.

* شناخت شرق از خودش ، از منظر نگاه غرب به تاريخ و حيات انسانها بوده است .

* هر آنچه جزء معرفي ميراث فرهنگي و تاريخ صورت ميگيرد . توسط شرقي هاست در واقع بيان واسطه اي تحقيقات غربي ها مي باشد .

* غربي ها در ازاي اين شناسايي مستقيم و غير مستقيم در لا به لاي واقعيات تاريخي به ما قبولاندند . كه پس از بررسي دست آوردهاي تمدني شرق و غرب بر برتري كامل تمدن غربي بر تمدن شرقي اذعان خواهيد نمود .

* شرق شناسي دانشي  بر خواسته از تمدن غرب است .

* يك راهنماي تور بايد مراقب با خواسته مطالب نادرست تاريخ را به ايران گردن و جهانگرد منتقل نكند . زيرا برخي از چيزهاي كه به عنوان واقعيات تاريخي مسلم انگاشته ميشود. چيزي جز دروغ نيست.

* اما يك سوال مهم

چه زماني ايرانيان براي تشكيل موزه ها ، حفظ ميراث فرهنگي ،‌ تشكيل سازمانهاي مرتبط ، قدرداني از مفاخر و تبليغ ميراث كهن ايراني اقدام كردند ؟ 

پاسخ : زماني كه دريچه هاي دانش شرق شناسي به روي ايرانيها باز شد  از دوره ي رضاخان بوده است. وضعيت حكومت پهلوي در تبليغ ميراث فرهنگي يك وضعيت متناقض نما بوده است .

 چرا ؟ 

به اين دليل متناقض نما است كه از يك سو در پي نابودي و حذف سلسله قاجار بوده است و از طرف ديگر بودجه كلان براي ميراث فرهنگي ايران باستان و ايران پس از اسلام اختصاص ميداد . 

---

نكته : ميراث فرهنگي بسيار زودتر از معقولات تاريخي در جهان جديد مورد قضاوت مردم قرار ميگيرد . ميراث فرهنگي دائما در حال افزايش است. زيرا فرهنگ هر لحظه بازتوليد ميشود . زيرا بر حجم آثار و ميراث فرهنگي ملتها همه روزه افزوده ميشود  .  بنابراين هر ملتي كه توليدات فرهنگي بيشتري داشته باشد . از اهميت بيشتري در نزد ملل جهان برخوردار است . متاسفانه سهم ايران از توليد ميراث فرهنگي تنها ۳./. درصد در دنيا ميباشد.  

راهنمای تور

راهنمای تور چه کسی است ؟ (تعریف کلی)

کسی است که پیامهای نهفته در هر اثر تاریخی را به بازدید کننده منتقل کند .زیرا هر اثر تاریخی دارای روح است توجه و دقت در آثار تارخی مانند سکه ، ظروف ، و بناها میتواند تداعی گر یک معنی باشد : اینکه میتواند مخالف یا موافق نیات سازندگان و پدیدآورندگان آن باشد . این روح اثر است که میتواند تاثسر بسیار بیشتری بر بازدید کننده بگذارد.

راهنمای تور  داخلی کیست ؟ کسی است که بتواند از عهده تشخیص جاذبه های توریستی داخل کشور ، زبانشناسی تخصصی و راهنمایی و هدایت گردشگردان در قطبهای توریستی داخلی .

(نکته : زبانشناسی یعنی زبانها و لهجه های داخلی را تا حدی بشناسیم )

ویژگیهای شخصیتی راهنمای تور (داخلی و خارجی)

* آگاهی (علم، دانش،شناخت) - * حوصله - * بیان خوب و مهربان - * بدون هیچ ملاحظه ای امانت دار بودن -*در بیان وقایه تاریخی از سلیقه گرایی دوربودن .

ابزار و وسایلی که یک راهنمای تور نیاز دارد:

*آشنایی با فرایند کار (آگاهی نسبت به کار)

* دوربین عکاسی : برای راهنمای تور چند کاربرد دارد :

الف : گرفتن عکس دسته جمعی از مسافرین

ب: انتخاب و ارسال عکسها برای مسافرین با ایمیل

ج: گرفتن عکس از مکانها با دیدگاه جدید

* نقشه در مقیاس کوچک ، ترجیحا نقشه محلی یا استانی که راهها در آن به وضوح دیده میشود .

* وسایل مسافرتی و وسایل ایمنی و مسافرتی .

شرایط ارتقای شغل :

* مسیر شناس خوبی باشیم

*مسیرها را باکلامی خوب توضیح دهید

*وقت شناس باشد

* اگر ابهامی در سفر بوجود آمد جوابگو باشد.

 نکات مهم تاریخی ایران :

* از ابتدای ورود اسلام به ایران از سال ۱۶هجری تا پایان دوره قاجاریه ۱۳۰۴هجری خورشیدی

*امکان احاطه ی کامل بر همه زوایای تاریخی ایران ، پس  از اسلام وجود ندارد .بنابر این یک راهنمای تور باید حداقل در یک حوزه ی مربوط به این دوره تخصیص داشته باشد . او در حوزه های دیگر هم میتواند اطلاعات داشته باشد و لی نیاز به تخصص ندارد.

 مبحث چهارم

ملاحظاتي در باره ويژگيهاي راهنماي تور :

۱. تعريف: الف) راهنماي تور رابط بين مسافران و دفاتر خدمات مسافري است .

               ب) راهنماي تور سعي ميكند مشكلات شخصي مسافران را حل كند .

               پ ) بر انجام درست كارها و برنامه ها نظارت دارد.

               ت) حساب و كتاب هزينه ها را تا آخر نگه دارد.

نكته : ما سه اصطلاح داريم :

               ۱. همراه تور                    ۲. سرپرست تور                 ۳. راهنماي تور

اين سه باهم فرق ميكند . اما چون در ايران موضوع تداخل وظايف وجود دارد . ما از اين سه مورد يك منظور را استنباط ميكنيم و اين نادرست است .

             ث)راهنماي تور حرفه اي همه درآمد زندگي خود را از اين راه كسب ميكند.

             ج‌) راهنماي تور حرفه اي منطقه تخصصي خود را كاملا مي شناسد.

             چ) راهنماي تور حرفه اي بايد از پس حل اين مشكلات برآيد.

                                                ۱. مسافرين پر دردسر و ناسازگار

                                                ۲. مشكلات پيش بيني شده

نكته : معمولا همه راهنمايان تور زندگي شخصي نا مرتب و ناراحت كننده اي دارند و اكثرا مجرد هستند .

۲. حرفه اي ها معمولا فقط بايك آژانس يا دفاتر يا يك برگزار كننده تور كار ميكنند.

۳. معمولا به چند زبان سخن ميگويند .

۴. با آداب و رسوم و فرهنگ مناطق مورد بازديد كاملا آشنا هستند.

۵. يك راهنماي تور هر چه توانايي انجام كارهاي بيشتري داشته باشد ارجمندتر است.

۶. تعامل مثبتي معمولا بين يك راهنماي تور حرفه اي با رهنمايان محلي بر قرار است.

۷. مهارتها ، ويژگيها و استعدادهاي يك راهنماي تور :

۱-۷.  توانايي جذب مسافران : راهنماي تور نيازي نيست مسافر را جذب كند ، بلكه مانند آهنربا همه را جذب ميكند . ايشان هم مهارتهاي مديريتي دارد و هم ويژگيهاي شخصيتي مطلوب.

۲-۷. شناخت منطقه     الف : با تسلط حرف بزند .

                                ب   : بهترين زمان را براي بازديد انتخاب ميكند.

                                ج    : بهترين امكانات را در اختيار مسافران قرار ميدهد .

۳-۷. دانستن زبان محلي مخصوصا براي كساني كه تور خارجي دارند .

۴-۷. تحصيلات و هوشمندي : راهنماي هوشمند با سه علامت قابل تشخيص است.

                                الف : در كوتاه ترين زمان ممكن مطالب فرا ميگيرد.

                                ب   : در كوتاه ترين زمان ممكن به ياد مي آورند.

                                ج    : سخن ور خوبي است .

۵-۷.كارآزمودگي و سن

۶-۷.مهارت در كمكهاي اوليه

۷-۷. پرداختن به جزييات

                  يك راهنماي تور بايد :

                                                ۱. فرهيخته باشد

                                                ۲. بايد وظايف سازماني خود را انجام دهد

                                                ۳. تمهيدات سفر را فراهم كند

                                                ۴.حساب و كتاب داشته باشد

                                                ۵. و در موارد زير توانايي هماهنگي داشته باشد :

                                                 * رستوران *هتل*مراكز مورد بازديد * وسايل نقليه * تداركات سفر

۸-۷. نيرومندي و مصمم بودن : راهنماي تور حق اينكه ترسو ، كمرو يا يزدل باشد را ندارد .

۹-۷. ديد مثبت ، حق آيه ي ياس خواندن را ندارد .

۱۰-۷. زيركي و خوش زباني

۱۱-۷. صداقت و وفاداري به كسي كه برايش كار ميكند .

۱۲-۷.اعتماد به نفس و قاطعيت

۱۳-۷.رفتار آرام داشته باشد و با وقار باشد.

۱۴-۷. شخصيت گرم و پر شور

۱۵-۷.آراستگي

۱۶-۷.تن درستي كامل

۱۷-۷.حساسيت نسبت به مسافران

۱۸-۷.انعطاف پذيري و نرمش

نكته : كداميك از دردسرهاي احتمالي قابل پيش بيني هستند:

                                       ۱. خرابي وسايل حمل و نقل

                                       ۲.آشفتگي وضع ارتباطات

                                       ۳. مسافرين ناسازگار

                                       ۴. بيماريها

                                       ۵.بلاياي طبيعي

۱۹-۷.فداكاري

۲۰-۷. آينده نگري

۲۱-۷. توانمندي در ايجاد دوستيهاي پايدار

وظايف آژانسهاي مسافرتي در قبال مسافر :

۱.انعقاد قرارداد با مسافر

۲. ارايه رسي دريافت پول به مسافر از آغاز تا انتهاي سفر

۳.ارايه برنامه سفر پيش از شروع برنامه تور و ثبت نام

۴.بيمه كردن همه مسافران از آغاز تا انتهاي سفر

۵.برگزاري جلسات توجيهي پيش از سفر

۶.داشتن راهنماي تور با تاييد سازمان جهانگردي

نقش ميراث فرهنگي در جوامع جديد و فرايندهاي جهاني شدن :

۱.تعريف ميراث فرهنگي: يعني كليه دستاوردهاي مادي و معنوي يك ملت در بازه هاي زماني گذشته و حال .

۲. تعريف جوامع جديد : به جوامعي گفته ميشود كه تحولات تازه اي را در كمترين زمانهاي ممكن تجربه ميكند .

۳. تعريف جهاني شدن :فرايندي است كه طي آن تحولات كوچك و بزرگ همه مناطق بر روي مقتضيات زندگي همه ي جهانيان اثر بگذارد . اگر اين تحولات مربوط به كشورهاي صنعتي باشد ، سرعت و عمق تاثير گذاري آن زيادتر است.

به طور كلي چند مرحله را مي توان براي نقش ميراث فرهنگي در جوامع جديد و فرايند جهاني شدن متصور شد .

۱. مرحله اول مربوط به مبحث زيبا شناسانه ميراث فرهنگي است . بحثي كه به حوزه ي لذت بردن و ارضا حس زيبا شناسانه ي مربوط ميشود . يك اثر تاريخي ميتواند احساس لذت بردن از زيبايي و هنر را تلقين ميكند . اين يكي از معدود عقايدي است كه از گذشته تا كنون تغيير نكرده است.

 ۲.هريك از آثار ميراث فرهنگي اعم از مادي يا معنوي حاوي اطلاعات است كه گذشته ي آن ميراث را بيان كند . اين اطلاعات منبع پژوهش است در جهاني كه هيچ كس هيچ حرف و ادعايي را بدون سند معتبر قبول نميكند. در چنين حالتي تاكيد بر جنبه هاي اسنادي ميراث فرهنگي بسيار حائز اهميت است زيرا  تاييد كننده تاريخ احيانا طولاني يك ملت است.

۳. اهميت اقتصادي ميراث فرهنگي از اهميت فراواني برخوردار است. آثاري بايد به جهان معرفي شود كه توانايي جلب توريسم را داشته باشد .

۴. هر جامعه اي كه بداند نتيجه تعاملش با ملتهاي ديگر چه بوده است. آن را خوب بشناسد و ظرفيتهاي آن را به جهان معرفي كند . با توجه به اين نكته كه فعاليتهاي چنين ملتي از گذشته ي آن جدا نيست.

۵.مهمترين بخش در ميراث فرهنگي هويت بخشي آن است . زيرا در فرايند جهاني شده تعامل بين كشورها رو به فزوني ميباشد. و ارتباطات در سطح وسيع تر شكل ميگيرد. لذا همه جنبه هاي تاريخ گذشته و زمان حال ملتها در معرض نظارت عموم مردم جهان است . در چنين زماني ميراث فرهنگي شناسنامه ي يك ملت است. و حكايت گر ديدگاه مردم يك سرزمين در يك مقطع تاريخي به يك پديده مرتبط با هم است. مسلم است كه نحوه و كيفيت زندگي ، آداب و رسوم و عقايد ، هنجارها و بالاخره فرهنگ هر جامعه اي در ميراث فرهنگي نهفته است. بنابراين ميراث فرهنگي هر كشور ميتواند در فرايند جهاني شده دستخوش تغيير شود . از اين رو موضوع حفظ و حراست اين ميراث بسيار مهم است .

 

استفاده از اين مطالب با ذكر منبع مجاز ميباشد

 

متد ، روش ، تکنیک

اطلاعات خام<-------متد شناخت ------>اطلاعات پردازش شده ----->

                                     ارایه و راهنمایی                                  

متد ، روش ، تکنیک

هنگامی که میخواهیم بایک بازدید کننده یا گردشگری در مورد یک بنای قدیمی یا یک اثر گذشته صحبت کنیم ، باید به موضوع متدی نگاه کنیم . مثلا میخواهیم  در مورد تاریخ پیش از اسلام صحبت کنیم و یا در مورد یکی از جنگهای هخامنشی با یونانیان باید اینگونه و با این متد صحبت کنیم :

۱. رقابت بین قدرتها در دوره هخامنشی .جنگ ، صلح

۲.در مورد تاثیرات ، در اینجا میتوان گفت تسلط کدام تمدنها ایران ویونان بر یکدیگر بیشتر بوده است

ما باید روشها را متدی کنیم و همیشه روشی برای مطالعه پیش بگیریم . مثلا در مورد مثالی دیگر باهم صحبت میکنیم : دین . دین غالب مردم ایران در دوره اشکانیان و ساسانیان زرتشتی بوده است . برای تحلیل این موضوع باید به اینمسئله اشاره کرد که ادیان مهم پیش از اسلام ۵دین بوده است . مهرپرستی ، اهورامزدا، مانوی، مزدکی، مسیحی . در اینجا  استنتاج میکنیم که به لحاظ تاثیرات مذهبی ایران باستان بر سایر جهان نشانه های بارزی وجود دارد. 

یا در مثالی واضحتر اگر بخواهیم در مورد تاریخ سخن بگوییم باید از علوم زیر اطلاعات مفیدی داشته باشیم :

* جغرافیا : شهری ، روستایی ، توسعه ی انسانی ، طبیعی و ...

* زبان شناسی

* نجوم

* مذهب

* معماری

* روابط عمومی

* روابط بین الملل

* مردم شناسی و جامعه شناسی

* اقتصاد و سیاست

زیرا رابطه ی بین مکان (جغرافیا ) با وقایع (تاریخی ) بسیار حائز اهمیت میباشد .

استفاده و تکیه بر سمبلها و نشانه ها مهم است

اگر بخواهیم در مورد یک سکه مربوط به دوره اشکانیان صحبت کنیم باید همه جنبه های سیاسی و مذهبی و حتی اجتماعی را در نظر گرفت زیرا همه ی این موضوعات در آن بکار گرفته شده است .

چگونه میتوان برای توضیح دادن یک بنا اطلاعات کامل ارایه کرد ؟ 

 ۱. منابع موثقی برای کسب اطلاعات داشته باشیم (پروسه کسب اطلاعات )

 => جمع آوری ، دسته بندی و پردازش

 => و ارایه دادن

باید به سراغ کتابهایی برویم که مبحث تحلیلی در آنها کمتر است .یعنی تاریخ محض به معنای سیاسی و اجتماعی آن .

۲. مشاهده کردن (دیدن) : در کتاب مقدس قرآن ۳۳بار این جمله تکرار شده است " در زمین گردش کنید تا از دیدن آن عبرت بگیرید. پس مشاهده راهی برای افزایش دانش است . هنگامی که چشمتان تیزبین باشد میتوانید خوب حرف بزنید و دقیق فکر کنید و دقیق تحقیق کنید .

استفاده از اين مطالب با ذكر منبع مجاز ميباشد

دور دنيا با يك كليك

به نام خدا

 

THE  KEEPER

 

 

 

 

 

ميراثدار

گردشگری مجازی
گردشگری مجازی (e-tourism) مقوله جالبی است که دو دهه از پدید آمدن آن نمی گذرد. گردشگری مجازی ، حضور در سرزمین دیجیتالی وب و مشاهده داده های صوتی ، متنی و تصویری از دنیای فیزیکی پیرامون ما است .
دور دنیا که در نوشته ژول ورن ، نویسنده شهیر فرانسوی در هشتاد روز امکان پذیر شد ، امروز با ابر متن های اینترنتی ، با یک کلیک امکان پذیر است.
دور دنیا با یک کلیک ، آرزویی بود که امروزه از مرحله واقعیت به حقیقتی غیر قابل انکار مبدل شده است . بااستفاده از سایت های کاخ موزه ها ، اماکن باستانی جهان می توان به دنیایی اطلاعات متنی و تصویری از نمادهای تاریخ باستان دست یافت. برخی از پایگاه های دولتی در اینترنت ، امروزه سیستم های دوربین شهری خود را به سرزمین دیجیتال نیز پیوند داده اند.
بااین دوربین ها می توانید شهرهای مختلف را به صورت زنده مشاهده کرده و حتی از ان ها عکس یادگاری بگیرید. شهرداری تهران و حتی سایت مرکز کنترل ترافیک استان تهران ، چنین سرویسی را در دسترس علاقمندان قرار داده است.
اما این که چرا مجموعه ارزشمند پاسارگاد یا بیستون یا سعدآباد تهران ، از چنین سایت های مالتی مدیا بی بهره اند ، پاسخی برای آن نیافتیم؟! خیلی از علاقمندان به بازدید از موزه های بزرگ جهان ، از هرمیتاژ مسکو تا لوور پاریس ، از تارنماهای اینترنتی ان ها برای مشاهده اطلاعات استفاده می کنند.
حتی ، رزرو بلیط هواپیما ، هتل ، مسابقات بین المللی ورزشی و جشنواره های فرهنگی هنری جهانی ، امروز با رفتارهای سازمانی الکترونیکی همراه شده است . میلیون ها کاربر از سراسر جهان ، به دنبال برگزاری تابستانی مسابقات جام جهان در شهرهای آلمان ، امروزه از سایت های دولتی و غیر دولتی گردشگری این کشور استفاده می کنند.
این مسئله ، نقش قابل توجهی در آشنایی با فرهنگ و دانش و پتانسیل تجاری و سیاسی و علمی دولت فدرال آلمان داشته است . وقتی کانال ARD DAS ERSTE آلمان ، پخش مستقیم مراسم قرعه کشی را چند ماه پیش پخش کرد ، بیش از 2 میلیارد بیننده از سراسر جهان و صدها میلیون کاربر اینترنت ، این مراسم را نظاره گر بودند.
این مسئله ای بود که تاثیر زیادی روی ارتقای سطح حداکثری علاقمندی برای سفر به کشور آلمان ایجاد کرد. به هر حال ، با ارتقای سیستم های اطلاع رسانی و ارتباطی دولتی در اینترنت و گسترش دولت الکترونیکی (E-GOVERNMENT) روی سرزمین دیجیتال ، می توان به توسعه توریسم اینترنتی و استفاده از میلیون ها دلار فواید آن امیدوار بود.

*چند پرسش اینترنتی
اگر یک فرانسوی بخواهد به ایران بیاید ، سایت های دولتی ما چه قدر به او کمک می کند ؟ چه قدر راهنمای الکترونیکی کشور ایران در اینترنت ، کار ساز خواهد بود؟ چه قدر وب پیج های ایرانی دولتی یا خصوصی در زمینه گردشگری ایران ، به زبان فرانسوی یا انگلیسی است ؟ این ها پرسش هایی است که باید مراکز مربوط به این صنعت مهم در کشور به ان اهتمام کنند.
آیا موزه ها ، مراکز باستانی ، مراکز گردشگری مهم کشور و شهرهای ایران ، دارای پایگاه های الکترونیکی مالتی مدیای چند زبانه برای اطلاع رسانی از پتانسیل تمدن 2500 ساله ایران هست؟ متاسفانه با وجود بیش از 1000 سایت دولتی ایران در اینترنت و بیش از 50 هزار سایت خصوصی فارسی در وب ، هنوز مجموع عملکرد دولت الکترونیکی ایران در حوزه گردشگری مجازی ، به سمت اشتغال زایی مولد و اطلاع رسانی فراگیر هدفمند پیش نرفته است.
سایت های سفارت خانه های ما در خارج از کشور ، وضعیت مطلوبی ندارند و سازمان های دولتی ایران در اینترنت ، بستر ارتباط دیجیتالی خوبی با مخاطبان درون و برون سازمانی خود نیستند.
هفته پیش ، دبیرجامعه راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی در گفت و گو با ایسنا ، از راه اندازی بانک جامع اطلاعات توریستی کشور به منظور دسترسی آسان به خدمات اطلاع رسانی مراکز توریستی خبر داد. البته قرار است ، 44 وزیر جهانگردی برای شرکت دراجلاس UNWTO به زودی وارد تهران شوند که امیدواریم در این همایش ، مسئولان نسبت به اهمیت گردشگری مجازی نیز به تجربه اندوزی بپردازند. کشوری مثل تونس که یک صدم جاذبه گردشگری ایران را ندارد ، اما به گفته آمار ، 10 برابر ایران گردشگر دارد.
این را سفیر پیشین تونس در ایران ، در دی ماه امسال اعلام کرد ! چرا واقعا نباید با پتانسیل سرزمین دیجیتالی وب ، واقعیت های گردشگری در کشور 4 فصل ایران را به دنیا اعلام کرد؟ به هر حال رسم درآمد زایی از صنعت فناوری اطلاعات ، فقط مربوط به تولید نرم افزار و سخت افزار نیست . همان طور که کتاب الکترونیکی و تجارت الکترونیکی ، نقش مستقیمی در توسعه درامد زایی دارند ، گردشگری مجازی هم به صورت غیر مستقیم ، بازاريابی بین المللی در حوزه گردشگری است که باید مورد توجه قرار بگیرد.

*چند نمونه جالب
سازمان گردشگری ایران در سایت http://www.itto.org ، مشهورترین سایت گردشگری ایران در وب است . اطلاعات جامع چند زبانه فرصت خوبی را برای علاقمندان به مشاهده ایران از طریق وب ایجاد کرده است. اما با وجود صدها سایت مربوط به هتل ها ، مراکز گردشگری و اطلاع رسانی ایرانی در وب ، هنوز به سایت جامع مطلوبی برای نیل به گردشگری مجازی درایران ، فراهم نشده است . برای تجربه اندوزی از سیستم گردشگری مجازی می توان به سایت هایی که در ادامه معرفی می شوند ، مراجعه کرد. یکی از این سایت ها ، سایت درسهای در گردشگری الکترونیکی است .
www.etourismnewsletter.com ، لینکهای مختلفی را ارائه می کند که جالب توجه است. دکترین گردشگری الکترونیکی در اروپا در سال 2003 در نشانی www.eyefortravel.com/etourism2003 در دسترس است .
آیا فکر می کردید که کشور آفریقایی نامبیا ، سایت اطلاع رسانی برای توانمندی های گردشگری خود داشته باشد ؟ بله ، کشور چیتاهای پر سرعت در نشانی www.e-tourism.com.na تارنمای خوبی را راه اندازی کرده است .
این وضعیت برای کشور دیجیتالی مالزی ، هم صادق است . مالزی مجازی دات کام یاwww.virtualmalaysia.com نام پایگاهی است که قطب گردشگری آسیا را با برج های سر به فلک کشیده و دانشگاه های چند رسانه ای اش www.mmu.edu.my به مخاطبان این کشور معرفی میکند.
به هر حال ، 256 هزار وب پیجی که موتورهای جست و جو برای گردشگری مجازی ارائه می کنند ، عمق ارزش گذاری به موقله گردشگری مجازی را به ما نشان می دهد .

*چه باید کرد؟
بااین اوصاف ، برای ارتقای صنعت گردشگری ایران زمین ، باید به گردشگری مجازی توجه شایانی داشت . توسعه پایدار ، ارتقای درامد ملی و افزایش حداکثری دانش جهانی از توانمندی و پتانسیل فرهنگی ، علمی و بومی ایران ، با گردشگری به بهترین شکل ممکن امکان پذیر خواهد بود. بنابراین ، اشتغال زایی مولدی که از جانب فناور ی اطلاعات و ارتباطی روز ، می تواند در اختیار رشد GNP ایران قرار بگیرد ، با وجود مولفه های اثر بخش E-TOURISM قابل حصول خواهد بود. پیشنهاداتی برای گسترش گردشگری مجازی در کشور در خاتمه ارائه می شود که عبارتند از :

*ایجاد نهادی تحت عنوان مرکز گردشگری مجازی در سازمان ایرانگردی ایران
*بازبینی ، اصلاح و مدیریت سایت های اطلاع رسانی مراکز گردشگری ایران در اینترنت
*دخالت دادن وِزن گردشگری مجازی در چشم انداز گسترش صنعت گردشگری درایران
*ایجاد و تدوین دوره های آموزش الکترونیکی توسعه گردشگری در مراکز دانشگاهی
*تبلیغ سایت های گردشگری رسمی ایران در کلیه سایت های دولتی کشور در وب
*راه اندازی پایگاه های اطلاع رسانی دیجیتالی درون شهری
*ایجاد کارت های الکترونیکی اعتباری برای استفاده از مراکز گردشگری ایران و فروش ان از طریق وب برای مخاطبان داخلی و بین المللی
در یک کلام ، نباید تعامل وزارت امور خارجه و دیگر نهادهای دولتی با سازمان ایرانگردی کشور را برای گسترش بسترهای گردشگری مجازی که همانا توسعه ویزای الکترونیکی ، رزرواسیون و مسائلی در این وادی است ، فراموش کرد.

آموزش و پرورش در ایران باستان

 

THE  KEEPER

 

 

 

 

ميراثدار

آموزش و پرورش در ایران باستان

 

در بحث و بررسی درباره‌ی آموزش و پرورش اعصار باستانی ایران، محقق با کم‌بود شدید مدارک و اسناد روبه‌رو است و البته لازم به ذکر است که هرچه قدر به تاریخ ورود اسلام به ایران نزدیک گردیم اسنادی این چنینی رو به فزونی می­رود که البته مجددا لازم است یادآوری گردد که افزایش چنین اسنادی هرگز بدان حد نمی­باشد که بتوان مستقیما به آموزش و کیفیت آن در اعصار باستان دست یافت.
لیکن با توجه به نوشته‌های مورخین غربی ازمنه باستان و هم‌چنین اسناد و کتیبه‌های به جای مانده از آن دوران و با اندکی تعمق و تحلیل می­توان تا حدی از آموزش و پرورش اعصار باستان و ویژگی‌های آن آگاه گردید.

به هر حال با عنایت به شواهد به جای مانده از ازمنه باستان می­توان اذعان داشت که در ایران باستان عوامل اولیه­ی تعلیم و تربیت عبارت از موارد زیر بودند :

1- طبیعت و وضع جغرافیایی کشور.
2- آرا و عقایدی که آریایی‌ها با خود آورده بودند و زرتشت آن‌ها را پیراسته و اصلاح کرده بود، به عبارتی نقش دین در روند آموزش.
3- دولت و نقش ویژه­ی آن در پرورش دادن متعلمین ( صدیق، ص52).

طبیعت و وضع جغرافیایی به سبب این که ایران سرزمینی است تقریبا خشک و بیابانی و کوه‌های آن عمدتا برهنه از رستنی‌ها است، لذا ضرورت حیات در چنین سرزمینی با توجه به کم‌بود منابع آب و غذا، سخت‌کوشی و مدارا است. بنابراین مردمان ایران باستان مردمانی نیرومند، زحمت‌کش، قانع و سازگار بارآمدند. به واقع، طبیعت اینان را به آموختن چنین خصایصی وادار می­ساخت. از سوی دیگر ایران در همسایگی آسیای مرکزی که محل اسکان طوایف و ایلات و عشایر چادرنشین و بیابان‌گردی که دارای توالد و تناسل زیاد و وسایل معیشتی اندک بودند قرار داشت و ایرانیان مداوما در حال مبارزه و مقاومت در برابر تهاجمات پیاپی اینان که برای تحصیل قوت و غذا به ایران هجوم می­آوردند بودند و لذا مجبور به آموختن چگونگی مقاومت و فنون جنگی و دلیری گشتند. هم‌چنین در مجاورت ایران‌زمین در سمت مشرق دو کشور چین و هند و در سوی مغرب آسیای صغیر و یونان بودند و راه عمده ارتباطی شرق و غرب از ایران می‌گذشت و لذا ایرانیان آن زمان در طی قرون و اعصار از این موقعیت سود برده و از علم و ادب و تمدن و هنر خاور و باختر استفاده می­کردند و ملل شرق و غرب را نیز از تمدن خویش بهره‌مند می‌ساختند.

اما در باب دین به عنوان دیگر عامل مهم و فاکتور مؤثر در روند آموزش و پرورش باید اذعان داشت که دین زرتشت، که علی‌رغم حضور دگر ادیان در محدوده این مرز و بوم فراگیرترین ادیان بوده است، نقشی پررنگ را در این زمینه ایفا نموده است. با توجه به این که دین زرتشت برای دانش و خرد اهمیت بسیار قائل گشته است و مزداپرستان را به تعلیم و تربیت فراخوانده است و حتی فرشته‌ای به نام «چیستا» بر امر آموزش تعیین نموده بود ( وکیلیان، ص21).

نمونه‌هایی از اهمیت آموزش و تعلیم در دین زرتشتی به عنوان گواهی بر صدق ادعای فوق ذکر می‌گردد :

در وندیداد آمده است که : «اگر شخص بیگانه یا هم‌کیش یا برادر یا دوست برای تحصیل هنر نزد شما آمد او را بپذیرید و آن چه خواهد بدو بیاموزید» (صدیق، ص56؛ کشاورزی، ص21).

و در دینکرد دیگر کتاب متعلق به زرتشتیان آمده است : «تربیت را باید مانند زندگانی مهم برشمرد و هرکس باید بوسیله پرورش و فراگرفتن و خواندن و نوشتن خود را به پایگاه ارجمند رساند» (کشاورزی، ص81).

و ایضا در پندنامه­ی زرتشت آمده است : «به فرهنگ خواستاری کوشا باشید، چه فرهنگ تخم دانش و بَرَش خرد، و خرد رهبر هر دو جهان است» (صدیق، ص57).

هم‌چنین در وندیداد باز هم در این باب آمده است : «از سه راه به بهشت برین می‌توان رسید، اول دستگیری نیازمندان و بینوایان، دوم یاری کردن در ازدواج بین دو نفر بینوا و سوم کوشش و کمک به تعلیم و تربیت نوع بشر که به نیروی دانش، شر و ستم این دو آثار جهل از جهان رخت بربندد» (حکمت، ص95).

با توجه به نمونه‌های فوق و ده‌ها نمونه‌ی دیگر، که مجالی برای بیان آن‌ها نمی­باشد، آیا نمی‌توان اذعان داشت که دین زرتشت مشوق و ترغیب کننده یادگیری و آموختن بوده است ؟

اما در مورد نقش دولت به عنوان سومین فاکتور مؤثر در امر آموزش، از زمانی که حکومت مادها در ایران تأسیس گردید و سپس شاهنشاهی ایران بنیاد گرفت و اقتدارات در یک جا تمرکز یافت، اداره کردن این کشور پهناور محتاج افرادی گردید که مورد اعتماد بوده و تکالیف خود را نیکو بشناسند و بدان عمل کنند. از این رو دولت به حکم ضرورت از اطفال شاهزادگان و بزرگان و نجبا و طبقات برجسته­ی کشور، عده‌ای را برای رتق و فتق امور تربیت می­نمود، به گونه‌ای که حتا بنا به گفته­ی نگارنده­ی کتاب «تاریخ آموزش و پرورش ایران قبل و بعد از اسلام»، دولت افراد جامعه را به طور مستمر در کنترل داشت و تعلیم و تربیت به منزله ضرورتی اجتماعی در اختیار صاحبان قدرت بود (درانی، ص 25).

اهداف آموزش و پرورش در ایران باستان :

با توجه به مدارک و اسناد به جای مانده ازمنه باستان می‌توان هدف کلی تعلیم و تربیت در ایران باستان را این دانست که کودک عضو مفیدی برای جامعه گردد ( الماسی، ص71؛ صدیق، ص 75).
در تایید گفتار خویش به جملاتی از یسنا اشاره می‌گردد که در آن آمده است :
«... ای اهوره‌مزدا به من فرزندی عطا فرما که از عهده­ی انجام وظیفه نسبت به خانه­ی من و شهر من و مملکت من برآمده و پادشاه دادگر مرا یاری کند» (حکمت، ص78؛ صدیق، ص 75).

لیکن جزییات اهداف مهم آموزش و پرورش ایران پیش از اسلام را می‌توان به صورت ذیل خلاصه نمود:

1- هدف دینی و اخلاقی که تحت تعالیم زرتشت به شعر اندیشه­ی نیک، گفتار نیک، کردار نیک جامه­ی عمل پوشانند.
2- هدف نیرومندی و بهداشتی برای تندرستی و پاک تنی و راستی و جوانمردی، چنان که در دین زرتشت پاکیزگی تن برای هر زرتشتی از وظایف دینی است و ناپاکی تن و بیماری به اهریمن منسوب است.
3- هدف جنگی و نظامی­ جهت نگهداری حدود مرز و بوم و حفظ آرامش و دفاع در برابر دشمنان.
4- هدف اقتصادی به جهت تهیه­ی نان و قوت مردم و رفاه و آسایش آن‌ها و حفظ خانواده و توسعه­ی صنعت و هنرها.
5- هدف سیاسی به جهت روابط عمومی­ و امنیت و کشورداری و روابط خارجی (الماسی، ص 72؛ حکمت، ص63).

سازمان آموزشی ایران باستان :

در طی قرون و اعصار متمادی سازمان تعلیم و تربیت یک‌سان نبوده است و به فراخور زمان امکنه آموزشی اعصار باستان متفاوت بوده‌اند. لیکن در قسمت اعظم این مدت، خانواده و آتشکده و آموزشگاه درباری به پرورش اطفال و نوجوانان می‌پرداختند که البته در برخی قرون دبستان و دانشگاه نیز بدان افزوده شده است (صدیق، ص 59؛ الماسی، ص65).
در ادامه، در مورد این امکنه­ی آموزشی و به هنگام بحث در مورد دوره‌های مختلف حکومتی ایران باستان و روند آموزش و پرورش این دوره‌ها بیش‌تر سخن به میان خواهد آمد.

برنامه‌ی آموزشی در ایران باستان :

برنامه‌ی تعلیم و تربیت در ایران باستان را می‌توان شامل سه قسمت عمده دانست :

1- پرورش دینی و اخلاقی.
2- تربیت بدنی.
3- تعلیم خواندن و نوشتن و حساب برای طبقات خاص (ضمیری، ص20؛ صدیق، ص62).

پرورش دینی و اخلاقی : از آن­جا که آموزش‌های اولیه بیشتر جنبه دینی داشت، ادیان را می‌توان نخستین پایگاه آموزش انسانی دانست که در زندگی روزمره نقش آموزش را با قدرت با زندگی فرهنگی مردم می­آمیخته است (کشاورزی، ص10) و از آن­جا که در اوستا فصل مخصوصی به تربیت کودک ومعلم و روحانی اختصاص یافته بود و در پندنامه­ی بزرگمهر نیز از اهمیت آموزش دینی سخن به میان آمده است و هرکسی را موظف می‌داند که یک سوم شبانه روز را صرف تربیت دینی نماید، می­توان اذعان داشت که در واقع مهم‌ترین و یا یکی از مهم‌ترین قسمت‌های برنامه آموزشی ایران باستان، پرورش دینی و اخلاقی بوده است (صدیق، ص64؛ وکیلیان، ص24) و این نوع آموزش به واقع رایج‌ترین و همگانی‌ترین نوع تعلیم به شمار می‌رفت که در خانه و آتشکده معمولا انجام می‌پذیرفت (وکیلیان، ص 24).

تربیت بدنی و آموزش نظامی : یکی از مهم‌ترین نوع تعالیم نوجوانان و جوانان را تشکیل می‌داده است و هدف آن دفاع از سرحدات و لشکرکشی، پرورش روحیه‌ی سلحشوری و جنگاوری و حفظ وحدت می­بود. برای تربیت بدنی سوارکاری، تیراندازی، شکار، چوگان، ژوبین اندازی و شنا را می‌آموختند ( جهت اطلاع بیشتر در این باب رجوع کنید به صدیق، ص 72-66).

خواندن و نوشتن و حساب کردن : که معمولا فقط به عده­ی معدودی آموخته می‌شد. به مانند فرزندان بزرگان و نجبا و موبدان که معمولا برای فرمان‌دهی سپاه وحکم‌رانی و دادرسی و نگاه‌داری دفاتر دیوان و حساب و مالیات تربیت می‌شدند. در واقع می‌توان اذعان داشت که این مرحله از آموزش فقط ویژه­ی اشراف بوده است. از سوی دگر در این مرحله به تربیت ترجمه کنندگان زبان‌های ملل مختلف نیز اقدام می‌شده است. هم‌چنین مطابق نظر فردوسی، که با منابع تاریخ ایران باستان آشنا بوده است، سخنوری آموختن نیز در این مرحله همواره قسمتی از تربیت شاهزادگان بوده است.