اصول حسابداری 1

 

 

 

فصل اول :
آشنایی با حسابداری


بنگاه اقتصادی:

درعلم اقتصاد، عوامل اقتصادی مختلفی در اختیار افراد یا گروه هایی قرار دارد که با ترکیب این عوامل به تولید کالا یا انجام خدمات می پردازند. این افراد یا گروهها را بنگاه اقتصادی می نامند.

رویدادهای اقتصادی یا مالی:

وقایعی هستند که با خرید، تولید، توزیع و فروش و ارائه خدمات با فعالیت هایی مانند وام گرفتن و وام دادن سر و کار دارند.

تعریف حسابداری:

عبارت است از: شناسائی، اندازه گیری، ثبت و گزارش اطلاعات اقتصادی برای استفاده کنندگان به گونه ای که امکان قضاوت و تصمیم گیری آگاهانه برای آنها فراهم شود.


اطلاعات حسابداری:

خلاصه اطلاعات مربوط به رویدادهای مالی موثر بر یک واحد اقتصادی خاص می باشد.


شخصیت حسابداری:

واحد اقتصادی مشخص و جداگانه ای است که اطلاعات و گزارشهای حسابداری فقط در مورد آن تهیه می شود.
))رابطه اطلاعات حسابداری و تصمیم گیری ((

انواع واحدهای اقتصادی:

موسسات جدا و مستقلی هستند که با ترکیب عوامل مختلف اقتصادی منافع مالکین خود را دنبال می کنند. از لحاظ مالکیت، شکل حقوقی و نوع فعالیت به شکل زیر طبقه بندی می شوند.


واحدهای اقتصادی از نظر مالکیت به سه نوع تقسیم می شوند:

- 1واحدهای عمومی: به طور مستقیم یا غیر مستقیم در مالکیت دولت یا سایر نهادهای عمومی قرار دارند. سازمان تامین اجتماعی نمونه ای از این واحدها می باشد.
-2 واحدهای تعاونی: به منظور رفع نیازمندی های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی اعضای آن از طریق خریداری، کمک و همکاری متقابل تشکیل شده و در مالکیت اعضا قرار دارند. مانند شرکتهای تعاونی.
-3 واحدهای خصوصی: این واحدها به یک یا چند نفر تعلق دارند و متعلق به بخش عمومی نیستند. مانند فروشگاهها. واحدهای اقتصادی از نظر هدف فعالیت به دو دسته تقسیم می شوند:
-1 واحدهای انتفاعی: هر واحد اقتصادی که با هدف سود و منفعت مادی تشکیل شود واحد انتفاعی نام دارد.
-2 واحدهای غیر انتفاعی: هر واحدی را که هدف از تشکیل آن کسب منفعت مادی برای مالکان آن نباشد واحد غیر انتفاعی گویند.


واحدهای اقتصادی از نظر نوع فعالیت به سه دسته تقسیم می شوند:

-1 واحدهای خدماتی: واحدهایی هستند که خدماتی به مشتریان ارائه می کنند و معمولاً در قبال ارائه خدمات منفعت کسب می کنند. مانند بانکها و هتلها.
-2 واحدهای بازرگانی: به خرید و فروش مواد خام، فرآورده ها و کالاها اشتغال دارند. مانند فروشگاهها.
-3 واحدهای تولیدی: با استفاده از عوامل تولید به ساخت کالاهای اقتصادی می پردازند.


واحدهای اقتصادی از نظر تعداد مالک به دو دسته تقسیم می شوند:

-1 واحدهای انفرادی: مالکیت آنها به یک نفر تعلق دارد؛ مانند فروشگاهها، مغازه ها.
-2 واحدهای غیر انفرادی: افراد، سرمایه های کوچک خود را با یکدیگر جمع می کنند و واحدهای بزرگتری را تشکیل می دهند. مانند شرکتها.

پرسشها؟

-1 بنگاه اقتصادی را تعریف کنید؟


در علم اقتصاد عوامل اقتصادی مختلفی در اختیار افراد یا گروه هایی قرار دارد که با ترکیب این عوامل به تولید کالا یا انجام خدمات می پردازند. این افراد یا گروهها را بنگاه اقتصادی می گویند.


-2 واحدهای اقتصادی تعاونی را تعریف کنید؟

به منظور رفع نیازمندی های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی اعضای آن از طریق خود یاری، کمک و همکاری متقابل تشکیل شده و در مالکیت اعضا قرار دارند.

-3 تقسیم واحدهای اقتصادی به واحدهای عمومی، تعاونی، خصوصی بر اساس کدامیک از ویژگی های واحدهای اقتصادی می باشد؟



√ الف) نوع مالکیت
ب) هدف فعالیت
ج) نوع فعالیت
د) شکل حقوقی
-4 کدامیک از واحدهای اقتصادی زیر می تواند به عنوان واحدهای انفرادی محسوب شود؟
√ الف) مغازه ها
ب) شرکتهای تعاونی
ج) بانکها
د) سازمانهای دولتی

 

فصل دوم

معادله حسابداری



دارائی ها:

منابع اقتصادی متعلق به یک واحد اقتصادی که انتظار می رود در آینده منفعتی را برای واحد اقتصادی ایجاد نماید، دارائی گویند.
دارائی های واحد اقتصادی = حقوق مالی اشخاص نسبت به دارائی های واحد اقتصادی حقوق مالی اشخاص:
حقوق مالی اشخاص نسبت به دارائی های واحد اقتصادی شامل حقوق مالی مالک و حقوق مالی طلبکاران است.

بدهی:

حقوق مالی اشخاص غیر از مالک نسبت به دارائی های یک واحد اقتصادی را بدهی گویند.

سرمایه:

حق یا ادعای مالک یا مالکین نسبت به دارائی های یک واحد اقتصادی را، سرمایه گویند.
معادله حسابداری دارائی = بدهی + سرمایه

انواع دارائی ها:

1- نقد و بانک: از مهم ترین دارائی های واحد اقتصادی که برای خرید کالاها و پرداخت بدهی ها مورد استفاده قرار می گیرد.
2- حساب های دریافتنی: واحدهای اقتصادی در قبال ارائه یا فروش دارائی به طور نسیه، از دیگران طلبکار می شوند. این قبیل دارائی ها را حساب های دریافتنی گویند.
3- ملزومات: شامل کالاها و اجناسی است که در جریان فعالیت های واحد اقتصادی خریداری و به مصرف می رسد.

انواع بدهی ها:

1- حساب های پرداختی: این نوع بدهی در ازای خرید نسیه دارائی یا خدمات از دیگران ایجاد می شود.
2- وام پرداختی: این نوع بدهی در ازای دریافت وام از موسسات اعتباری نظیر بانکها ایجاد می شود.


اهمیت معادله حسابداری

حسابداران برای اینکه رویدادهای مالی مربوط به یک واحد اقتصادی را ثبت و سپس اطلاعات حسابداری را به طور مناسب گزارش کنند؛ باید:
1- رویدادهای مالی موثر بر واحد اقتصادی را شناسائی کنند.
2- میزان تاثیر هر رویداد مالی را بر اجزای معادله حسابداری ارزیابی و اندازه گیری نمایند.

مثال 1:
رویداد مالی زیر در تعمیرگاه تلویزیون ماهر طی دو ماهه ابتدای سال 1371 انجام شده است .آقای ماهر در فروردین ماه سال 1371 تصمیم به تاسیس تعمیرگاه تلویزیون گرفت. ابتدا اقدام به دریافت پروانه کسب کرده، سپس در 15 فروردین در بانک، حساب جاری را به نام تعمیرگاه ماهر افتتاح می کند و مبلغ 30000000 ریال به عنوان سرمایه تعمیرگاه به آن حساب واریز می نماد.


تجزیه و تحلیل:
با تاسیس تعمیرگاه تلویزیون ماهر، یک واحد اقتصادی که به آقای ماهر، تعلق دارد با شخصیت حسابداری مستقل از آقای ماهر ایجاد می شود و با افتتاح حساب جاری و واریز 30000000 ریال به این حساب، تعمیرگاه ماهر صاحب یک قلم دارائی به نام نقد و بانک می باشد.

ترازنامه:

صورتحسابی است که دارائی ها و بدهی ها و سرمایه ی مالک یک واحد اقتصادی را، در یک تاریخ معین نشان می دهد. معمولاً در تهیه تراز نامه باید به نکات زیر توجه کرد:

- 1نوشتن عنوان: عنوان ترازنامه شامل موارد زیر است:

الف) نام واحد اقتصادی
ب) نام گزارش یا صورتحساب مالی
ج) تاریخ گزارش

- 2واحد اندازه گیری:

واحد اندازه گیری رویدادهای مالی، پولی رایج هر کشور است.

- 3طرفین ترازنامه:
در سمت راست ترازنامه دارائی ها و در سمت چپ بدهی ها و سرمایه مالک نوشته می شود.

- 4ترتیب نوشتن دارائی ها:
در ترازنامه دارائی ها به ترتیب قابلیت تبدیل به نقد نوشته می شوند.

- 5ترتیب نوشتن بدهی ها:
بدهی های مختلف واحد اقتصادی به ترتیب تاریخ سررسید پرداخت در ترازنامه نوشته می شوند.

- 6موازنه:

ترازنامه منطبق بر معادله حسابداری است. بنابراین همیشه بین جمع دارائی ها و جمع بدهی ها و سرمایه مالک توازن وجود دارد. نمونه ای از یک ترازنامه در شکل زیر توضیح داده شده است:



__________________________________________________ ______________________________
تعمیرگاه تلویزیون ماهر
ترازنامه به تاریخ 31/2/1385
__________________________________________________ ______________________________

دارئی ها
نقد و بانک 000/750
حساب های دریافتنی 000/250
ملزومات 000/500
اثاثه 000/000/3
آپارتمان 000/000/32

جمع دارائی ها 000/500/41
__________________________________________________ _______________________________
بدهی ها
حساب های پرداختنی 000/500/1
وام پرداختنی 000/000/10
جمع بدهی ها 000/500/11
__________________________________________________ ______________________________
سرمایه
سرمایه آقای ماهر 000/000/30
جمع بدهی ها و سرمایه 000/500/41
__________________________________________________ ________________________



پرسشها؟

-1 بدهی را تعریف کنید؟
حقوق مالی اشخاص غیر از مالک نسبت به دارائی های یک واحد اقتصادی را بدهی گویند.


-2 ترازنامه را تعریف کنید؟
صورتحسابی است که دارائی ها، بدهی ها و سرمایه مالک یک واحد اقتصادی را در یک تاریخ معین نشان میدهد.


-3 سرمایه را تعریف کنید؟
حق یا ادعای مالی مالک یا مالکین، نسبت به دارائی های یک واحد اقتصادی را سرمایه گویند.


-4 وجوهی که صاحب یک واحد اقتصادی به عنوان سرمایه به حساب جاری بانک واریز می کند ...
√ الف) دارائی ها را افزایش می دهد.
ب) بدهی ها را افزایش می دهد.
ج) دارائی ها را کاهش می دهد.
د) سرمایه را کاهش می دهد.
__________________
 
فصل سوم

تجزیه و تحلیل و ثبت رویدادهای مالی


حساب:

به منزله پرونده ای مفصل از تغییراتی است، که در یک دارائی خاص، یک بدهی خاص یا سرمایه صاحب موسسه، طی یک دوره زمانی رخ می دهد و ابزار اصلی ثبت و خلاصه کردن اطلاعات مالی است.
برای اینکه امکان دسترسی به اطلاعات موجود در حساب ها آسانتر شود، همه حساب های مربوط به یک واحد اقتصادی در یک دفتر خاص به نام «دفتر کل» نگهداری می شود.


ثبت رویدادهای مالی در حسابها:

برای اینکه اثر هر رویداد مالی را بر اجزای معادله حسابداری نشان دهیم از شکل حساب T استفاده می کنیم، که دارای سه قسمت است:

- 1عنوان حساب
- 2سمت راست یا بدهکار
- 3سمت چپ یا بستانکار



- قاعده ثبت افزایش و کاهش در حسابها:

افزایش هر دارائی در سمت راست (بدهکار) حساب آن دارائی، ثبت می شود.
کاهش هر دارائی در سمت چپ (بستانکار) حساب آن دارائی، ثبت می شود.
افزایش هر بدهی و سرمایه مالک در بستانکار حساب مربوط، ثبت می شود.
کاهش هر بدهی مالک در بدهکار حساب مربوط، ثبت می شود.
دارائی ها = بدهی ها + سرمایه مالک


مثال :

در مثال قبل (تعمیرگاه تلویزیون ماهر)، رویداد مالی ثبت گردید و تجزیه و تحلیل شد. اکنون از روش دیگری استفاده می کنیم.
رویداد مالی 1: سرمایه گذاری نقدی آقای ماهر به مبلغ 000/000/ 30 ریال
تجزیه و تحلیل : دارائی (نقد و بانک) افزایش یافته است - سرمایه مالک افزایش یافته است
قاعده : افزایش دارایی، بدهکار می شود - افزایش سرمایه، بستانکار می شود
تشخیص : بدهکار: نقد و بانک 000/000/30 ریال - بستانکار: سرمایه آقای ماهر 000/000/30 ریال
__________________
فصل چهارم

ثبت رویدادهای مالی در مدارک و دفاتر حسابداری


اسناد و مدارک مثبته:

به اسناد و مدارکی که دلالت بر وقوع یک معامله یا رویداد مالی مشخص دارد، «اسناد مثبته» گفته می شود. مانند فاکتور فروش، رسید بانکی، قبض آب و برق و ......


سند حسابداری:

برگه ای است که اطلاعات مربوط به یک یا چند رویداد مالی قبل از ثبت در دفاتر حسابداری، در آن نوشته می شود و سپس بر اساس اطلاعات مندرج در سند حسابداری دفاتر حسابداری تنظیم می گردد.

دفاتر حسابداری:

کلیه رویدادها در دفاتر حسابداری ثبت می شوند. دفاتر حسابداری را می توان به دو گروه تقسیم کرد:

گروه اول، دفاتر رسمی یا قانونی، شامل دفتر روزنامه عمومی و دفتر کل می باشد و گروه دوم، دفاتر غیر رسمی یا کمکی، که شامل دفاتر تامین و سایر دفاتر مورد نیاز حسابداران می گردد.
1- دفتر روزنامه عمومی: دفتری است که کلیه معاملات و رویدادهای مالی یک واحد اقتصادی روزانه به ترتیب تاریخ وقوع در آن ثبت می شوند.

مثال :
خانم فضیلت اخیراً پس از کسب مجوزهای لازم اقدام به تاسیس موسسه آموزش زبان دانا کرده است و طی آبان ماه 1376فعالیت های زیر در موسسه انجام شده است.
13 آبان ماه – افتتاح حساب جاری شماره 3520 بانک رفاه کارگران شعبه وحدت و واریز 32000000 ریال به این حساب بابت سرمایه موسسه دانا، در قبال واریز این مبلغ به حساب جاری موسسه دانا، بانک یک برگ رسید بانکی به خانم فضیلت تحویل داد.
6 آبان ماه – خرید نقدی یک دستگاه آپارتمان به بهای 30000000 ریال در قبال تحویل چک شماره 21501 مورخ 6 آبان ماه 1376 به مبلغ 30000000 ریال از حساب جاری موسسه دانا، یک برگ رسید امضا شده از آقای معتمدی فروشنده آپارتمان دریافت گردید. همچنین تصویری از سند انتقال آپارتمان به عنوان سند مثبته این رویداد مالی تهیه شد.
7 آبان ماه – خرید نسیه مقداری اثاثه از فروشگاه مجیدی به بهای 3500000 ریال. آقای مجیدی فاکتور فروش شماره 1703 مورخ 76/7/8 را به موسسه دانا تحویل داد.
8 آبان ماه – آقای فرشاد، مبلغ 10000000ریال به عنوان وام به حساب موسسه دانا واریز کرد. بانک یک برگ رسید بانکی مبنی بر واریز 10000000 به حساب 3520 موسسه دانا به آقای فرشاد تسلیم نمود که ایشان به موسسه تحویل داد.
11 آبان ماه – خرید نسیه 7500000 ریال اثاثه از فروشگاه حسن پور. آقای حسن پور فاکتور فروش شماره 2211 مورخ 76/8/11 برای موسسه دانا ارسال کرد.


14 آبان ماه – صدور تحویل چک شماره 21502 مورخ 76/8/14 به مبلغ 3000000 ریال به آقای مجیدی بابت طلب ایشان از موسسه دانا. در قبال تحویل این چک در همان روز یک برگ رسید چک دریافت گردید.
18 آبان ماه – خریدی نقدی550/000 ریال صادر کرد و پس از اخذ رسید چک آن را به آقای کریمی تحویل داد.
مرحله 1- این رویداد به شرح زیر تجزیه و تحلیل می شود.

دفتر کل:
عبارت است از مجموعه حساب هایی که برای ثبت و خلاصه کردن اطلاعات مربوط به رویدادهای مالی یک واحد اقتصادی استفاده می شود. نوشتن دفتر کل بعد از رویدادهای مالی در دفتر روزنامه انجام می گیرد.

برای ثبت رویدادهای مالی در دفتر کل ابتدا رویداد مالی ثبت شده در دفتر روزنامه مشخص و سپس مراحل انتقال به ترتیب زیر انجام می شود:
- 1پیدا کردن صفحه حسابی که در دفتر روزنامه بدهکار شده است.
2- نوشتن شماره رویداد مالی (شماره روزنامه) در ستون مربوطه در حساب دفتر کل
- 3ثبت تاریخ رویداد مالی در ستون تاریخ
- 4درج مبلغ بدهکار در ستون بدهکار
- 5نوشتن شرح مختصری از رویداد مالی در ستون شرح
- 6نوشتن شماره صفحه دفتر روزنامه در ستون عطف حساب
- 7درج شماره صفحه ای از دفتر کل که ردیف بدهکار رویداد مالی در آن نوشته شده، در ستون عطف دفتر روزنامه
- 8محاسبه و نوشتن مانده حساب در ستون مربوط
- 9تعیین نوع مانده حساب در ستون تشخیص با نوشتن کلمه «بد» به جای بدهکار یا «بس» به جای بستانکار نمونه ای از انتقال رویداد مالی موسسه دانا به حسابهای دفتر کل شرح داده شده.


حساب: نقد و بانک دفتر کل صفحه 1


دفتر معین:
حساب های معین، مجموعه حساب های کمکی یا مکمل برخی از حساب های دفتر کل هستند.
حساب های معین حساب دفتر کل
در شکل می بینید که یک حساب دفتر کل (حسابهای پرداختنی) دارای چند حساب معین است، که در هر یک اطلاعاتی در مورد تک تک بستانکاران نوشته می شود. دفتر معین مستقیماً از روی سند حسابداری نوشته می شود. برای نشان دادن نحوه نوشتن دفتر معین از اطلاعات موسسه دانا استفاده می کنیم. .




تراز آزمایشی حساب های دفتر کل
فهرستی از نام و مانده کلیه حساب های دفتر کل در یک زمان مشخص، را تراز آزمایشی حساب های دفتر کل گویند، که معمولاً در پایان هر ماه تهیه می شوند و برای تهیه آنها مراحل زیر انجام می شود.
1- نوشتن عنوان، شامل نام موسسه، نام گزارش و تاریخ گزارش
2- نوشتن نام و مانده حساب های دفتر کل
3- محاسبه جمع ستون بدهکار و ستون بستانکار
4- کشیدن دو خط موازی زیر ستون های جمع به منزله اتمام کار تهیه تراز آزمایشی است.
تراز آزمایشی زیر از مانده حساب های دفتر کل موسسه دانا در تاریخ 30 آبان ماهه 1376 تهیه شده است.
موسسه آموزش زبان دانا
تراز آزمایشی 30 ابنماه 1376



تراز نامه:
از روی تراز آزمایشی حساب های دفتر کل می توان تراز واحد اقتصادی تهیه کرد.
تراز آزمایشی موسسه دانا در تاریخ 30 آبان ماه 1376 به شرح زیر می باشد.
موسسه آموزش زبان دانا
تراز نامه به تاریخ 30 آبان ماه 1376 (ارقام به ریال)




درآمد و هزینه:
درآمد:

مبالغی که بابت ارائه خدمات به مشتریان، دریافت شده و یا در آینده دریافت خواهد شد «درآمد» نام دارد. درآمد موجب افزایش سرمایه و به هنگام افزایش بستانکار می گردد و مانده این حساب بستانکار خواهد شد.
درآمد موسسات خدماتی به صورت نقد یا نسیه کسب می شود.

-ارائه خدمات به صورت نقد:

چنانچه در زمان ارائه خدمات به مشتریان وجه آن نقداً دریافت شود در این صورت در معادله حسابداری از یک سو دارائی های موسسه و از سوی دیگر سرمایه مالک موسسه افزایش می یابد.
دارائی ها= بدهیها + سرمایه
دارائی (نقد و بانک) افزایش می یابد - بدههی تغییر نمییابد - سرمایه افزایش مییابد

- ارائه خدمات به صورت نسیه (درآمد غیر نقدی):
چنانچه یک موسسه، خدماتی برای مشتریان خود انجام دهد و وجه آن را بلافاصله دریافت نکند، در این صورت مشتری متعهد می شود حق الزحمه این خدمات را در آینده بپردازد.
تحقق درآمدهای غیر نقدی از یک سو موجب افزایش دارائی ها (حساب های دریافتنی) و از سوی دیگر موجب افزایش سرمایه در معادله می گردد.

هزینه:

مخارجی که یک موسسه برای ارائه خدمات به مشتریان و کسب درآمد متحمل می شود هزینه نام دارد. هزینه موجب کاهش سرمایه می گردد.

صورتحساب سود و زیان:

چگونگی و نتیجه فعالیت های یک واحد اقتصادی را طی یک دوره زمانی نشان می دهد.
هزینه ها – درآمدها = سود (زیان) خالص
سود خالص <--- هزینه ها < درآمدها
زیان خاص →<--- هزینه ها > درآمدها

صورتحساب سود و زیان موسسه خدماتی از چهار بخش تشکیل شده است:

1- عنوان: در این بخش اطلاعات مربوط به نام موسسه، نام صورتحساب در سه سطر درج می گردد.
2- درآمدها: درآمدهای دوره مالی به تفکیک نوع نوشته و سپس جمع درآمدها محاسبه می گردد.
3- هزینه ها: هزینه های دوره مالی به تفکیک نوع هزینه نوشته و سپس جمع هزینه ها محاسبه می گردد.
4- سود و زیان خالص: ما به التفاوت جمع درآمدها و جمع هزینه ها تحت عنوان سود خالص نوشته می شود.

پرسشها؟

1- سند حسابداری چیست؟
سند حسابداری برگه ای است که اطلاعات مربوط به یک یا چند رویداد مالی قبل از ثبت در دفاتر حسابداری در آن نوشته می شود.

2- دو مورد از دفاتر حسابداری را نام ببرید؟
دفتر روزنامه عمومی – دفتر معین

3- درآمد را تعریف کنید؟
مبالغی که بابت ارائه خدمات به مشتریان، دریافت شده و یا در آینده دریافت خواهد شد. دریافت حق الزحمه بابت خدمات مربوط به تعمیرات و حمل و نقل نمونه ای از درآمدها می باشد.

4- وقوع هزینه های نسیه در یک واحد اقتصادی موجب می شود....

الف) هزینه و دارائی افزایش یابد
ب) هزینه افزایش و دارائی کاهش یابد
ج) هزینه و بدهی افزایش یابد
د) هزینه افزایش و بدهی کاهش یابد
__________________
فصل پنجم
سرمایه گذاری مجدد و برداشت – اصلاح حساب ها



سرمایه گذاری مجدد:

به مفهوم آن است که: بانک یا موسسه پس از تاسیس موسسه و سرمایه گذاری اولیه در آن، دارائی های دیگری در اختیار موسسه قرار دهد. که آن موجب افزایش دارائی ها و سرمایه مالک می گردد.
مثال:
در 8 دی ماه آقای هامون بابت سرمایه گذاری مجدد مبلغ 5200000 ریال به حساب بانکی موسسه هامون واریز نمود تجزیه و تحلیل و ثبت این رویداد مالی به شرح زیر است:




برداشت:
مالک موسسه به منظور رفع نیازهای خود مقداری از دارائی های موسسه را برای استفاده شخصی بر می دارد به این رویداد مالی «برداشت» می گویند. برداشت از یک طرف باعث کاهش سرمایه مالک در موسسه و از طرف دیگر باعث کاهش دارائی های موسسه می شود.


صورتحساب سرمایه:

صورتحسابی است که تغییرات سرمایه یک موسسه را طی یک دوره مالی نشان می دهد.


چرخه حسابداری:
عملیات حسابداری شامل، یک سری مراحل پیاپی است که در هر دوره مالی تکرار می شوند و به مجموعه آنها «چرخه حسابداری» گفته می شود. که شامل مراحل زیر است:

- 1جمع آوری اطلاعات مربوط به رویدادهای مالی
- 2تجزیه و تحلیل رویدادهای مالی و تنظیم سند حسابداری
- 3ثبت رویدادهای مالی در دفتر روزنامه
- 4انتقال اطلاعات از دفتر روزنامه به دفتر کل
- 5تهیه تراز آزمایشی
- 6اطلاع حساب های دفتر کل (از طریق صدور سند حسابداری و ثبت دفاتر روزنامه و کل)
- 7تهیه تراز آزمایشی اصلاح شده
- 8بستن حساب های موقت (از طریق صدور سند حسابداری و ثبت دفاتر روزنامه و کل)
- 9تهیه صورت های مالی
- 10تهیه تراز آزمایشی اختتامی



- ضرورت اصلاح حسابها:


هدف کلی از تهیه اطلاعات مالی کمک به استفاده کنندگان مختلف برای قضاوت و تصمیم گیری اقتصادی است. این هدف زمانی به دست می آید که اطلاعات مالی تهیه شده به هنگام، واقعی و درست باشد.
برایش شناخت چگونگی اصلاح حساب ها لازم است با چند مفهوم اساسی در حسابداری آشنا شویم:
- 1روش نقدی: در این روش درآمدها و هزینه ها در زمان دریافت و پرداخت وجه نقد شناسایی و ثبت می شوند. اگر روش نقدی مورد استفاده قرار گیرد، سود خالص یک دوره مالی برابر است با وجوه نقد دریافتی بابت درآمدها منهای وجوه نقد پرداختی بابت هزینه ها.


- 2روش تعهدی: درآمدها به هنگام تحقق و هزینه ها در زمان وقوع، شناسائی و در دفاتر ثبت می شوند؛ هر چند وجه نقدی بابت درآمدها و هزینه ها دریافت و پرداخت نشده باشد.


ثبت های اصلاحی:

اگر برخی درآمدها یا هزینه های دوره در حساب ها ثبت نشده باشد ابتدا آنها را شناسایی و سپس از طریق ثبت های مناسب در دفتر روزنامه و انتقال به دفتر کل حساب ها اصلاح می شوند که به آنها ثبت های اصلاحی گفته می شود. انواع ثبت های اصلاحی به شرح زیر است:


- 1اصلاح پیش پرداخت هزینه:

عبارت است از مبالغی که بابت دریافت خدمات در آینده پرداخت می شود. مانند پیش پرداخت اجاره.


- 2اصلاح حساب ملزومات:

تمام اجناس مصرفی که برای استفاده در جریان عملیات یک موسسه خریداری می شود در حساب ملزومات ثبت می گردد. مانند تمبر و پاکت پستی.

- 3اصلاح حساب پیش دریافت درآمد:

موسسات قبل از ارائه خدمات به مشتریان، وجوهی را از این بابت دریافت می کنند. این وجوه را نمی توان جزو درآمدهای موسسه قلمداد نمود زیرا هنوز خدمتی به مشتری ارائه نشده است. چنین مبالغی در پیش دریافت درآمد ثبت می شود.


- 4ثبت هزینه ها و درآمدهای ثبت نشده:
ممکن است در پایان دوره مالی برخی از هزینه ها و درآمدها در حساب ها ثبت نشده باشد. برای ثبت هزینه های ثبت نشده، ابتدا مبلغ آن برآورده شده، سپس در حساب هزینه مربوط، بدهکار و در مقابل در حساب بدهی، بستانکار می گردد.

مثال: تراز آزمایشی موسسه خدماتی حقوقی نصر در پایان سال مالی منتهی به 29 اسفند ماه 1376 و قبل از انجام ثبت های اصلاحی تهیه شده است. سایر اطلاعات به شرح زیر است:
- 1پیش پرداخت بیمه مربوط به بیمه آتش سوزی آپارتمان موسسه از اول دی ماه1376 تا پایان آذرماه 1377 می باشد.
- 2در پایان سال 1376 موجودی ملزومات اداری 000 /250 ریال است.
- 3مبلغ000/200/ 1 ریال از پیش دریافت درآمد که خدمات مربوط به آن ارائه گردیده باید جزو درآمدهای سالی 76 باشد.
- 4حقوق اسفند ماه کارکنان به مبلغ 000/750 ریال هنوز پرداخت و در حساب ها ثبت نشده است.
- 5بابت خدمات ارائه شده به یکی از مشتریان صورتحسابی به مبلغ 000/ 470 ریال برای وی ارسال گردیده که در حساب ها ثبت نشده است.
- 6مبلغ پیش پرداخت اجاره مربوط به اجاره دو ماهه اسفند ماه 1376و فروردین 1377 یک دستگاه رایانه است.


موسسه خدماتی حقوق نصر
تراز آزمایشی قبل از اصلاحات
29/12/1376






پس از بستن حساب های درآمد و هزینه، حساب های خلاصه سود و زیان و برداشت بسته می شوند.

]


تراز آزمایشی اختتامی:
عبارت است از فهرست مانده حساب های دایمی پس از بستن حساب های موقت.
تراز اختتامی موسسه حقوقی نصر در پایان سالی مالی 1375به شرح زیر است:

موسسه حقوقی نصر
تراز آزمایشی اختتامی 29 اسفند 1376







پرسشها

-1 تراز آزمایشی اصلاح شده چیست؟
عبارت است از فهرست مانده حساب های دفتر کل پس از انجام ثبت های اصلاحی

-2 مفهوم برداشت را بیان کنید؟

مالک موسسه به منظور رفع نیازهای خود مقداری از دارائی های موسسه را برای استفاده شخصی بر می دارد که به این رویداد برداشت گفته می شود.

-3 حساب های دائمی و موقت را تعریف کنید؟

حساب های دائمی، مانده آنها در پایان دوره مالی به دوره بعد منتقل می شود.
حساب های موقت، مانده آنها از یک دوره مالی به دوره بعد انتقال نمی یابد.
 
------------------------------
آموزش حسابداری- قسمت چهارم


صورت حساب سرمایه یکی از صورتهای مالی است و بیانگر خلاصه تغییراتی است که در سرمایه یک واحد تجاری طی یک دوره مالی یا یکسال مالی روی می دهد .
صورت حساب سرمایه با سرمایه اول دوره شروع شده در مرحله بعدی اگر مالکین شرکت سرمایه گذاری مجدد در موسسه خود انجام داده باشند مبلغ این سرمایه گذاری به سرمایه اول دوره اضافه میشه همچنین اگر سود ویژه هم در طی همان دوره کسب کرده باشند مبلغ این سود نیز به سرمایه اول دوره اضافه می شود اما در ادامه اگر مالکین برداشتی از حساب شرکت کرده باشند یا اینکه در طی دوره زیان ویژه داشته باشند ، این دو مبلغ از سرمایه اول دوره کسر می شود که در نهایت به مبلغ سرمایه پایان دوره خواهیم رسید .
پس به طور کلی تغییرات در سرمایه به دو صورت می باشند
- 1تغییراتی که باعث افزایش در سرمایه اند
- 2تغییراتی که باعث کاهش در سرمایه اند
همانطور که متوجه شدید مبلغ سرمایه گذاری مجدد و سود ویژه باعث افزایش در سرمایه شده و مبلغ برداشت مالکین از حساب شرکت و زیان ویژه باعث کاهش در حساب سرمایه می شوند .صورت سرمایه یک واحد خدماتی به طور کلی به صورت زیر تهیه میشود :


موسسه خدماتی ..................
صورت حساب سرمایه
برای دوره مالی منتهی به 31/02/84
________________________________________
سرمایه اول دوره ×××

اضافه میشود :
سرمایه گذاری مجدد ×××
سود ویژه ××
×××
کسر میشود :
برداشت ××
زیان ویژه (××)
افزایش (کاهش) در سرمایه ×××
سرمایه پایان دور ه ×××


نکته :
در
طول یک سال مالی شرکت یا سود دارد یا زیان ، اما من در صورت حساب سرمایه بالا هر دو مورد را اشاره کردم که با توجه به اینکه شرکت
شما سود داشته یا زیان می توانید مبلغ موجود را در محل مناسب از صورت حساب سرمایه قرار داده و به این ترتیب سرمایه پایان دوره را
محاسبه نمایید .
حال
با توجه به مطالب بالا صورت حساب سرمایه با توجه به اطلاعات مالی موسسه خدماتی محمد و حسن به شکل زیر ارائه میشود :

موسسه خدماتی محمد و حسن
صورت حساب سرمایه
برای دوره مالی منتهی به 31/02/84
________________________________________

سرمایه اول دوره 50.000.000
اضافه میشود :
سرمایه گذاری مجدد 10.000.000
سود ویژه 2.062500
12.062.500
کسر میشود :
برداشت (1.500.000)
افزایش در سرمایه 10.562.500
سرمایه پایان دوره 60.562.500




صورت حساب سود و زیان income statement
صورت حساب سود و زیان همانطور که از نامش پیداست جهت تعیین سود یا زیان ویژه واحد مالی تهیه میشه و شامل خلاصه ای از درآمدها و هزینه های برای یک دوره زمانی معین می باشد.
این صورت حساب معمولا به دو طریق تهیه می شود :

1- تک مرحله ای
2- دو مرحله ای


صورت حساب سود و زیان به روش تک مرحله ای :
در این روش ابتدا کلیه درآمد ها یکجا و در ادامه کلیه هزینه ها در زیر آنها آورده می شود و در نهایت از تفاضل آنها به سود یا زیان قبل از کسر مالیات می رسیم که با کسر مالیات (در صورتی که موسسه سود داشته باشد) به سود یا زیان بعد از کسر مالیات یا همان سود یا زیان ویژه خواهیم رسید .

صورت حساب سود و زیان به روش دو مرحله ای :
در این روش ابتدا درآمدهای عملیاتی آورده شده در ادامه هزینه های عملیاتی ذکر می گردد که از تفاضل این دو به سود یا زیان عملیاتی می رسیم در مرحله بعد درآمدهای غیر عملیاتی و هزینه های غیر عملیاتی آورده می شود که از تفاضل این مرحله و مرحله قبل به سود و زیان قبل از کسر مالیات می رسیم که با کسر مالیات به سود و زیان بعد از کسر مالیات یا همان سود و زیان ویژه خواهیم رسید .
به صورت حساب سود و زیان صورت حساب درآمد یا صورت حساب عملیات نیز گفته میشود . مهمترین بخش صورت حساب سود و زیان قسمت پایانی آن یعنی سود یا زیان ویژه است که نتیجه فعالیت یک واحد تجاری را نشان می دهد که آیا واحد تجاری در طول دوره مالی فعالیتش سود آور بوده است و یا خیر.
به طور کلی صورت سود و زیان یک واحد خدماتی به روش تک مرحله ای به صورت زیر می باشد :
موسسه خدماتی ............
صورت حساب سود و زیان
برای سال مالی منتهی به 29/12/××
--------------------------------------------------------------------------------
درآمد ها :
درآمد خدمات ××
کسر مشود هزینه ها :
هزینه اجاره ××
هزینه بیمه ××
هزینه حقوق ××
هزینه آب و برق و تلفن ××
جمه هزینه ها (××)
سود (زیان) قبل از کسر مالیات ××
مالیات (×)
سود (زیان) ویژه ××
__________________
حالا با توجه به مطالب ارائه شده در بالا و با توجه به مفروضات درسهای قبلی صورت حساب سو و زیان برای موسسه خدماتی محمد و حسن یه شکل زیر تهیه میشود :

موسسه خدماتی محمد و حسن
صورت حساب سود و زیان
برای دوره مالی منتهی به 31/2/84
--------------------------------------------------------------------------------
درآمد :
درآمد خدمات آموزشی 5.000.000
کسر میشود هزینه ها :
هزینه اجاره 1.000.000
هزینه حقوق 1.000.000
هزینه آب و برق و تلفن 250.000
جمع هزینه ها 2.250.000
سود و (زیان) قبل از کسر مالیات 2.750.000
مالیات به ماخذ 25% (687.500(
سود (زیان) ویژه 2.062.500
* سود(زیان) ویژه :چنانچه درآمد های یک واحد مالی نسبت به هزینه های آن بیشتر باشد آن واحد مالی دارای سود بوده و اگر هزینه ها نسبت به درآمد ها بیشتر باشند واحد مالی دارای زیان است .
** درآمد های عملیاتی و هزینه های عملیاتی به مواردی گفته میشود که مستقیماً مربوط به عملیات جاری و اصلی شرکت است و در غیر اینصورت از اصطلاح درآمد و هزینه غیر عملیاتی استفاده میشود . بطور مثال در موسسه خدماتی محمد و حسن درآمد آموزشی جزو درآمد های عملیاتی بوده و اگر همین موسسه با فروش یکدستگاه خودرو منافعی به دست بیاورد چون جزو عملیات جاری آن نبوده بنابر این درآمد آن غیر عملیاتی محسوب میشود .
*** مآخذ 25% طبق قانون مالیاتهای مستقیم محاسبه شده است .
ترازنامه که گاهی اوقات به آن صورت وضعیت مالی نیز گفته می شود عبارت است از فهرستی از تمام داراییها ، بدهیها و سرمایه یک واحد تجاری در یک تاریخ زمانی معین که معمولاً پایان دوره مالی می باشد .
به طور کلی ترازنامه بر اساس معادله حسابداری یعنی سرمایه + بدهیها = داراییها شکل گرفته است و همانطور که از نامش (ترازنامه) پیداست هر دو طرف آن باید برابر باشد و به دو طریق تهیه می شود :
- 1شکل حساب تی (T)
- 2شکل گزارشی
چون معمولاً ترازنامه به شکل تی تهیه میشود لذا در این درس فقط شکل تی آن را توضیح میدهیم .
در ترازنامه به شکل تی تمام داراییها اعم از جاری و ثابت در سمت راست ترازنامه و تمام بدهیها اعم از جاری و بلندمدت و حساب سرمایه در سمت چپ ترازنامه آورده می شوند .
ترازنامه با توجه به اطلاعات موسسه خدماتی محمد و حسن به شکل تی به صورت زیر می باشد :
موسسه خدماتی محمد و حسن
ترازنامه
به تاریخ 31/2/84
داراییهای جاری:
صندوق 250.000
بانک 86.312.500
بدهکاران 2.000.000
ملزومات 500.000
جمع داراییهای جاری 89.062.500
داراییهای ثابت :
اثاثه 2.000.000
جمع داراییهای ثابت 2.000.000
بدهیهای جاری :
بستانکاران 500.000
جمع بدهیهای جاری 500.000
بد هیهای بلند مدت :
اسناد پرداختنی 30.000.000
جمع بد هیهای بلند مدت 30.000.000
جمع بد هیها 30.500.000
سرمایه :
سرمایه اول دوره 50.000.000
اضافه میشود :
سرمایه گذاری مجدد 10.000.000
سود ویژه 2.062.500
کسر میشود :
برداشت (1.500.000(
سرمایه پایان دوره 60.562.500
جمع داراییها 91.062.500
جمع بدهیها و سرمایه 91.062.500
در حسابداری هر حساب دارای یک ماهیت است یعنی حسابها ماهیتاً یا بدهکار هستند و یا بستانکار . ماهیت حسابها از بحث دو طرفه بودن حسابداری نشات گرفته و کنترل بعضی از حسابها با دانستن ماهیت آن حساب انجام می شود .
در ارتباط با حسابهای موقت و دائم هم قبلاً یک توضیح مختصر داده شد که حسابها در یک دسته بندی کلی به دو نوع حسابهای موقت و حسابهای دائم تقسیم میشوند .
- 1حسابهای موقت :
حسابهایی هستند که مربوط به عملیات حسابداری در یک سال مالی هستند و در پایان سال با یک حساب واسطه بسته شده (صفر میشوند) و در نهایت نتیجه عملیات آنها به حسابهای دائم منتقل میشن و باز در ابتدای سال بعد مجدداً افتتاح میشوند ضمناً به این نوع حسابها ، حسابهای سود و زیانی هم میگن مانند حسابهای درآمد و هزینه .
- 2حسابهای دائم :
حسابهایی هستند که از ابتدای تاسیس یک واحد تجاری افتتاح شده و عملیات حسابداری سالهای مختلف در آنها انجام شده و مانده آنها از یک سال به سال مالی بعد منتقل میشوند ضمناً به این نوع حسابها ، حسابهای ترازنامه ای هم میگن مثل داراییها ، بدهیها و حساب سرمایه .
__________________
 

جزوه اوقات فراغت

                                                                   به نام خدا

 

مراجعه کننده محترم جزوه به صورت کامل می باشد .

استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد .

 

 سرفصل ها

۱. مفاهیم و تعاریف.

 ۲. تعریف اوقات فراغت .

۳. تفاوت اوقات فراغت و وقت آزاد

۴.اوقات فراغت مولد و غیر مولد

۵. تطور تاریخی و عوامل موثر در تکامل اوقات فراغت

۶.گذراندن اوقات فراغت در جوامع باستانی

۷. گذراندن اوقات فراغت در نواحی دور از محل سکونت

 ۸. اهمیت اجتماعی ، فرهنگی ، و اقتصادی اوقات فراغت 

 

تفریح از دیدگاه نیومبر:

-            به هر نوع فعالیت فردی و گروهی اتلاق می شود که در اوقات فراغت صورت می گیرد و از آنجا که یک فعالیت آزاد ، اختیاری و لذتبخش است جاذبه خاصی ندارد .

-          برخی افراد معتقدند که فراغت با زمان تفریح مترادف است . در صورتی که از اصطلاح فراغت به هیچوجه تصور تفریح نیست. بلکه زمان آزادی است  که ÷س از انجام کار باقی می ماند .

-          در تعریف اوقات فراغت ، یعنی آن بخش از بیداری ای که انسان از تعهدات شغلی و کار آزاد است و بطور دلخواه به استرحت و ترمیم قوا و رفع خستگی جسمی و روحی می پردازد .

-          اندرسون به عنوان یک جامعه شناس می گوید :

فراغت یک زمان فروخته نشده ای است که متعلق به فرد است .زمانی است که فرد به میل خود از آن استفاده می ند .زمانی است که فردبه میل خود از آن استفاده می کند .

اوقات فراغت برای افراد  مختلف معانی گوناگونی دارد که بدین ترتیب جنبه اوقات فراغت که جزیی از تجربیات آدمی است بسیار پیچیده می باشد . برای رفع این پیچیدگی ها با سه رویکرد می توان به اوقات فراغت نگریست .

الف: مفاهیم ذهنی اوقات فراغت ب: رابطه اوقات فراغت و بازی پ: رابطه اوقات فراغت و کار

مقایسه مفهوم اوقات فراغت با واژه های دیگر : برداشت یا تلقی ای که افراد جامعه از یک کلمه دارند نقش مهمی در چگونگی کاربرد آن و نقش آن در زندگی دارد .اغلب در مورد واژه اوقات فراغت مرزهای واژه هایی مانند بیکاری و تفریح مخدوش می شود و درک صحیح از اوقات فراغت را دچار مشکل می کند . 

اوقات فراغت و بیکاری : مردم اغلب اوقات فراغت را معادل با زمان بیکاری در نظر می گیرند . این در حالی است که بیکاری ایامی است که فرد بطور موقت و یا دائم شغل خود را از دست می دهد . ولی فراغت هنگامی است که که فرد شاغل زمانی از وقت خود را فارغ از کار به دلخواه خود میگذارد .

+ فراغت و کار : هر دوی این مفاهیم با وقت و زمان مرتبط هستند .وفرد به فعالیتی مشغول است . کار گذراندن وقت برای فعالیت خاص با هدفی که مبتنی بر اجبار اقتصادی ، اجتماعی و اخلاقی است . اما فراغت وقت آزادی است که فرد مجبود به انجام فعالیت خاصی نیست . و مبتنی بر میل و رغبت و انتخاب آزاد است .

+ فراغت و تفریحات سالم : استفاده از زمان فراغت و فعالیتهایی که در این زمینه انجام میگیرد ، متنوع و متفاوت باشد . تفریحات سالم نوعی از زمان فراغت است .

+ تعاریف اوقات فراغت

- فراغت زمانی است که فرد در آن فرصت انتخاب پیدا میکند .

- فراغت زمانی است برای فعالیت های اختیاری جدای از فعالیت های شغلی ، خانوادگی و اجتماعی

- فراغت شامل مجموعه ای از فعالیت ها و تجربه هاست که نسبی هستند و در زمان آزادی از وظایف اقتصادی انجام می شود .

- فراغت تمایلی است روحی و عقلی ، فراغت لوازم روح است نه نتیجه ی اجتناب نا پذیر وقت اضافی .

- فراغت مجموعه ای از ارزشهای تکامل دهنده است که فرد توسط فعالیتهای زمان فراغت به آنها رسیده است و با آنها خود را باز آفرینی کند .

- فراغت پیش نیاز ضروری برای تمرین فضایل مدنی است .

- فراغت ایفای نقش های اجتماعی را به انسان ها آموزش داده رسیدن به توفیقهای جمعی یا اجتماعی را ممکن نموده و به یکپارچگی اجتماعی کمک می کند .

سه تعریف اول زمان فراغت را زمان رهایی از اجبارها دادنسته است .و آن را فرصتی برای تمرین قوه اختیار و زمان آزادی می داند تعاریف ۴ تا ۶ علاوه بر تاکید قبلی فراغت را جهت تکامل شخصیتی و روحی و باز آفرینی وجودی فرد لازم می داند . تعاریف ۶ تا ۷ فراغت را زمینه ساز رشد و انسجام اجتماعی و تکامل مدنیت می داند .

ژفر دمازیه :   فراغت مجموعه ای از فعالیتها و اشتغالاتی را در بر می گیرد که فرد به میل رضایت خود برای استراحت یا برای تفریح یا به منظور توسعه  و  گسترش اطلاعات یا آموزش شخصی یا مشارکت اجتماعی داوطلبانه و یا کاربردتواناییش در خلاقیت پس از آزاد شدن از تعهدات شغلی ، خانوادگی ، اجتماعی به آن می پردازد . پس در این تعریف باید به ۳ نکته توجه کرد :

اول : اختیاری است  دوم : امکانات فردی یا محیطی برای انجام فعالیتهای فراغتی محدودیتهایی انجام می کند . سوم : هدف از فراغت باز آفرینی است .

 + ویژگی های فراغت : با بررسی تعاریفی که برای اوقات فراغت ارائه شده است مشاهده می شود که مهمترین و بارزترین ویژگی های اوقات فراغت عبارتند از  الف : جدا بودن فراغت از کار و مسئولیتهای دیگر ب : وجود میل و فعالیت دلخواه و در نهایت داشتن حق انتخاب پ : نداشتن انگیزه و نفع اقتصادی

+ برای فراغت دو شرط قائل هستیم :

 الف : فارغ از اجماعهای عمومی و مذهبی باشد . ب : از سایر فعالیت هایی که کسب معیشت می کنند جدا شده باشد .

+ ضرورت و اهمیت اوقات فراغت :الف : تجدید قوایی که در نتیجه کار و سایر اشتغالات لازم تحلیل رفته است .ب: توسعه روحی و فیزیکی شخصی .

پیشینه تاریخی اوقات فراغت : از ابتدای پیدایش انسان بر روی کره زمین ، فراغت از امور تفکیک ناپذیر وجود انسان بوده است .انسان در همه ادوار تاریخی ، همدم با تنهایی خود بوده است و در خلوت خود به اشکال مختلفی به گذراندن اوقات فراغت می پرداخته است .می توان گفت فراغت از نیازهای لازم و طروات بخش فعالیتهای انسانی بوده است . دردوران ابتدایی که بشر از تکنولوژی برای انجام کارها محروم بوده است . ساعات فراوانی را در مزرعه یا محیط طبیعی می گذرانده است و به همین جهت درکی از اوغات فراقت نداشته است .  در نیمه قرن نوزدهم که همزمان با صنعتی شدن و انقلاب صنعتی بوده است . بحث اوقات فراغت به مرور زمان جای پای خود را در زندگی انسانی باز کرد . اسناد موجود درباره زندگی ، کار و اوقات فراغت بیشتر به طبقه ممتاز جامعه اختصاص داشت. و مردم عادی و ظیفه ای جز کار سنگین و ممتد نداشتند . و گاهی فرصتهای کوتاه صرف استراحت و بازدید از یکدیگر و گاهن شرکت در مراسم بوده است . برخی معتقدند اوغات فراغت از زمان شروع زندگی در جامعه صنعتی بوجود آمده است . و برخی دیگر معتقدند در تمام مراحل تاریخی فراغت وجود داشته است . به همین منظور در مورد اغاز زمان فراغت میان پژوهشگران اتفاق نظر وجود ندارد . در جوامع ساده تر بین کار و فراغت خط ثابتی وجود ندارد . در زندگی روستایی کار کردن برای زنده ماندن است . و بازی در هنگامی است که فرصتی پیش می آید . در چنین جوامعی فراغت دور دایره زندگی و از وظایف ضروری روزانه بنا شده است . و بیشتر در الگوی زندگی روزانه و یا فصلی متمرکز شده است . در تمدنهای پیشرفته ُ طبقات نخبه با نقش های کاری متفاوت وجود داشته اند . چنانچه حدود ۵ هزار سال ق م روم باستان ، آشور ، و بابل فراغت با فرهنگ والا و مقام اجتماعی و منزلت سیاسی همسان بوده است . در میان اقشار بالای جامعه اشراف ، نظامیان و پیشوایان نظامی را در بر می گرفت . مسابقات اسبدوانی،کشتی ، کمانگیری ، هنر ، رقص ، موسیقی ، نمایش ، شکار نبرد و سرگرمی های افراطی رواج داشته است . و  این فعالیتها انحصارن مختص به طبقه اشراف و ممتاز جامعه بود.در اوج تمدن یونان رشد حرفه ورزش ، سرگریمی ها و رقابتهای عمومی به منظور کار برد هوشمند از ایام فراغت بعنوان هدف زندگی قرار گرفت . به نظر می رسد که تمدن اولیه یونان به طور محسوس در تفکر فراغت امروزی تاثیر داشته است . و این قبیل از هر چیز نتیجه نوشته های دو فییلسوف بزرگ یعنی افلاطون و ارسطو است .

حرکت و سفر : به منظور دیدار پدیده های ناشناخته و سرزمینهای مختلف و مناظر جذاب طبیعت در نهاد انسانی نهفته است .از دیرباز همواره گروههایی از انسانها به خاطر دیدار کشورها و یا شهرها ونیز آشنایی با اقوام و جوامع مختلف بشری راهی مناطق دور یا نزدیک می شدند.پس سفرهای صورت گرفته توسط افراد ، جزیی از اوقات فراغت آنها مطرخح می شد . در سرزمینهای روم و یونان باستان اشکالی که از آنچه امروز به عنوان اوقات فراغت نامبرده می شود وجود دارد . در ایران بیشتر گذراندن اوقات فراغت شکار بوده است .که بصورت گروهی و دسته جمعی بوده است و ویژه طبقه مرفح و دربار بوده است . وجود دلقک ها و نمایش حیوانات نیز بوده است .

اگرچه فراغت و شیوه گذران آن در زندگی انسانها به اشکال مختلف دیده می شود . اما روند فراغت در  دوران جدید از تاریخ ، شکل دیگری از خود گرفت . و به نحوی خاص بروز کرد . با شروع انقلاب صنعتی تفریحات و سرگرمی جزء زندگی مردم عادی شد . ساعات کار کمتر و کمتر شد و زمان استراحت و بیکاری گسترش یافت . و رداختن به انواع و شکلهای فراغت همگانی شد .

 نکته : وجود راه آهن در دو قرن اخیر حمل و نقل را راحت کرد . پیدایش جت و اتوموبیل پس از جنگ جهانی اول و س از انقلاب صنعتی جا به  جایی آسانتر می شود . پس از جنگ جهانی دوم تفریحات سالم به شکل جمعی و گروهی ایجاد می گردد.

این افزایش فوق العاده در روند جا به جایی به ۷ عامل بستگی دارد :

۱.بالا رفتن استانداردهای زندگی که با ضرایب رشد اقتصادی بالا همراه بوده است .

۲. گسترش فرایند تعطیلات همراه با دستمزد .

۳. توسعه روز افزون تسهیلات برای مسافرت جمعی

۴. تشکیلات بزرگ مقیاس تسهیلات مربوط به تسهیلات سالم    

۵. تنوعی از فعالیت هایی که وارد عرصه های گردشگری شده است . که به شدت به مکانهای خاص وابسته است .

۶. فراغت به معای ابزاری برای ایجاد نشاط و امنیت و سلامت اجتماعی .

۷. مفهوم اوقات فراغت و چگونگی گذراندن در دوره های مختلف زندگی متفاوت بوده است و با تحولات اجتماعی به کمیت و کیفیت و اهمیت آن نیز بوده است .

 دوره اول : انسانهای اولیه زندگی قبیله ای انسان در همان دوره اولیه برای تامین معاش خود به ستیز  با طبیعت بر خواست و نوعی اشتغال را در زدگی روزمره اش به وجود آورد . اما به گونه ای بوده است که نه تنها موجب خستگی نمی شده که گاها در برخی موارد تفریح نیز بوده است . به عبارت دیگر عملا کار ، بازی و تفریح برای انسان اولیه یکی بوده است .

دوره دوم : عصر کشاورزی  کار و اشتغال در زندگی اجتماعی این دوره اگرچه دچار تغییر و تحول شده ولی به لحاظ ویژگی های کار و اشتغال هنوز نمی توان از فراغت به مفهومی که امروزه از آن مقصود است ، سخن گفت . در واقع در عصر کشاورزی فراغت معنا و مفهوم تازه ای پیدا می کند . به گونه ای که نه مانند زندگی قبیله ای در ستیز با طبیعت بود و نه مانند زندگی امروز ی در اسارت ماشین . بلکه میل و اختیار و رغبت و همراهی با طبیعت را می توان از شاخصه های آن به شمار آورد . در عصر کشاورزی :

۱. کشاورز خود کارفرما و صاحب کار بود

۲. با اختیار خود کار را شروع و ایان می داد .

۳.کار به فصول معینی از سال محدود بود .

۴. مار روزانه به ساعت معینی از روز محدود نبود ولی معمولا از طلوع تا غروب آفتاب ادامه داشت .

دوره قبل از انقلاب صنعتی(نیمه اول قرن نوزدهم )

۱. بررسی چگونگی زندگی کار و فراغت در قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ نشانه گر آن است که طبقات ممتاز جامعه بیشتر از مزایای فراغت بهره مند بودند .

۲. مردم عادی جامعه به علت کارهای سنگین و پیوسته عملا فرصت کوتاهی برای استراحت و گذراندن اوقات فرغت داشته باشند .

دوره چهارم (دوره صنعت)  با ورود به دورانصنعت و دگرگونی نظام اجتماعی کار و اشتغال اوقات فراغت هویتی تازه یافت و کار انسان سازمان یافته شد و نظم گرفت . ویژگی های این دوران عبارتند از :

۱.کارگر خود کارفرما و صاحبکار بود .

۲. در ازای انجام کار دستمزدپرداخت می شد .

۳. در تمام طول سال کار جریان و دوام داشت .

۴. کار روزانه به ساعت های معینی از شبانه روز محدود می شد .

حاکمیت این نظام کاری بر زندگی انسان در جامعه صنعتی برای صاحبان اندیشه این نگرانی موجب شد که همزیستی ماشین و انسان که نهایتا به بیروح شدن و ابزرای شدن انسان بیانجامد . لذا برای رهایی انسان در جامعه صنعتی از این دام  به طرح موضوع فراغت در مقابل کار پرداخته شد . به این معنا که سااعات غیر اداری افراد بعنوان فرصتی برای یافتن خود و تجلی یافتن معنوی انسان استفاده می شود . با شروع انقلاب صنعتی تفریح و سرگرمی جزء زندگی مردم عادی قرار گرفت و با کاهش ساعات کار عملا فرصت کار و استراحت برای عامه مردم افزایش یبافت و پرداختن به انواع فعالیهای فراغتی همگانی شد . اختراع رادیو و تلویزیون نیز این امکان را بوجود آورد که فراغت از محدوده طبقات ممتاز جامعه خارج شود .و بین عموم مردم جامعه رایج شود .

مشخصا فراغت در دوران جدید :

این مشخصه ها عبارتند از : ۱. فراغت در جوامع رشد یافته تناه به طبقات ممتاز اختصاص ندارد . طبقات دیگر تعمیم یافته و با توسعه روز به روز صنعت ، در حال افزایش است .

۲. خصوصیت دیگر این است که در گذشته طبقات پایین جامعه از لحاظ محدودیت بعنوان آزادی و آسودگی بر خوردار بوده اند . همچنین از لحاظ زمان نیز محدویدت داشته اند که این زمان محدود در درون خانه و خانواده صرف می شد . و صورت یر رسمی و خودمانی داشت . با پیشرفت جوامع و انجام وظایف خانوادگی توسط افرادی غیر از اعضای خانواده ها . تدریجا فراغت حالت رسمی به خود گرفت و حتی در مواردی تجاری شد .

۳. فراغت با بکار روز افزون وسایل و اسباب ماشینی مثل اتوموبیل ، رادیو ، تلویزیون و ... و هریک در گذراندن اوقات سهمی بزرگ و نقشی نمایان دارند تحولی خاص پیدا کرده است .

۴. اوقات فراغت اهمیت خاص در حیات فردی و اجتماعی کسب کرده است چنانکه زمان کا از زمان فراغت به کلی جدا شده است . و این اوقات ارزشی به ذاته پیدا کرده است .

+ مکانهای فراغتی را می تون مکانهای شهری و روستایی در نظر گرفت . ویژگی های مکانی در گذراندن اوقات فراغت نقش بسزایی دراد . هر فضای سکونت گاهی فضای فرغتی خاص را بوجود می آورد . فضای

فضایی فراغتی روستایی : دورن روستایی ، حاشیه روستایی ، برون روستایی

فضای فرغتی شهری : درون شهری ، حاشیه شهری ، برون روستایی

دونوع فعالیت فراغتی داریم :

فعال : آن دسته از فعالیتهایی که با فعالیت جسمانی و تغییر مکان صورت می گیرد .

۲. منفعل : فعالیتهایی که جسما حرکتی صورت نمی گیرد که با پیشرفت تکنولوژی روز به روز تقضا بیشتر می شود .

هر انسان از فراغت مفهوم خاص خود را دریافت می کند و برداشت هر انسانی از مفهوم فراغت متاثر از دوعامل است : بیرونی و درونی

 مفاهیم اوقا فراغت از دیدگاه کارشناسان

آرنولد : فراغت کار زمانی است که فرد قدرت انتخاب دارد .

 کاپلون : مجموعه ای از فعالیتها و تجربیاتی است که در زمان آزاد از فعالیتهای اقتصادی انجام می شود .

هایپر: فراغت تمایلی روحی و عقلی است که نتیجه اجتناب ناپذیری فقط اضافی هر فرد است .

میلر : فراغت مجموعه ای از ارزشهای ارضاء کننده است و تکامل دهنده است . فرد توسط فعالیته های اختیاری زمان خودش را به این مجموعه ارزشها اختصاص می دهد . و در این زمان به بازیابی فکری و روحی دست پیدا می کند . 

بل : فراغت پیش نیاز ضروری برای تمرین فضایل مدنی است .

نکات : اختیاری بودن نوع و زمان فراغت .

+ زمانهایی که زمان فراغت محسوب می شوند .که ارزشمند و مفید باشند زمان فراغت با اوقات بطالت متفاوت است . چرا که اوقات بطالت ساعتی است که هدر رفته است .

اوقات ضلالت = کارشهای ضد ارزش

نوع فراقت معمولا متفاوت است . می تواند فعالیت بدنی اجتماعی فرهنگی و هنری می باشد .رهایی از قید و بند اجبار ، و آزادی در اختیار کردن زمان فراغت عاملی است  برای تکامل شخصیتی و بازآفرینی وجودی انسان یک اصل محسوب می شود . عامل تکامل بشری و اجتماعی و مدل سازی می تواند از فراغت گرفته شود. ماحصل تلاش بشری فراغت است . یوناینان معتقد بودند که هذف از تمامی زندگی انسانها فراغت است و فراغت اوقات طلایی می باشد .

گوش کردن قدرت ذهن را افزایش می دهد . مشاهده کردن سیستماتیک می تواند جزء فراغت محسوب شود .بعضی ها معتقدند اوقات فراغت ، اوقات گذراندن زندگی است و برخی دیگر مثل یونانیها آن را فلسفه زندگی می دانند . برخی اوقات فراقت را بالندگی ذهن انسان و برخی اوقات نیز به چشم یک فعالیت به آن نگریسته می شود . بعضی به عنوان یک مسئله اجتماعی نسبت به آن اظهار نظر می کنند . و حتی امروزه تفاسیر متععدی در مورد بحث فراغت در کنار کارگروه های انسانی مطرح می شود.یکی از شاخصه های جوامع صنعتی اوقت فراغت می باشد که آنها راب ه جوامع فراغت طلب تبدیل کرده است .

افلاطون : برای اینکه انسان بتواند خوشبخت زندگی کند زمانی را باید برای خودسازی ، اندیشیدن و تامل داشته باشد و این زمان همان زمان اوقات فرغت است .

حتی از لحاظ واژه شناسی در یونان باستان بین فلسفه فرهنگی ، فرهنگ آموزش و اوقات فراغت ارتباط وجود دارد . در اصل تعلیم و تربیت به شکل دهی آگاهانه شخصیت انسان منجر می گردد . و این تعلیم و ت علم در زمان فراغت امکان پذیر است .

به اعتقاد یونانیان باستان از جمله ارسطو در کتاب سیاست خودش آمده است اوقات فراغت با کار و بازی کودکانه متفاوت است . از طریق تلاش برای زیباشناسی منجر به روشنگری عقلی و معنوی انسان می شود . ارسطو معتقد است کسانی که خیلی درگیر کار هستند شایستگی تفریح را ندارند .

از دوجنبه تمدن ایونانی در بحث فراغت امروزی تاثیرگذار است : ۱ . یونانیان بین کار و اوقات فراغت تمایز قائل بودند چرا که اعتقاد داشتند زمانی که فرد اوقات فراغت را سپری می کند به حقایق عالم می رسد .۲.پایبندی به اصول اخلاقی فراغت داشتن. به این معنی که مردم خودشان می توانند انتخاب کنند. ارسطو معتقد است خوشبختی امری است پیوسته و فراغتت یک دوره کوتاه نیست . بلکه امری مادام العمر است . ارسطو میگوید اساس زندگی و لذت مداوم از آن لحظات فراغت سرچشمه می گیرد . به همین دلیل در یونان باستان موسیقی ، شعر و هنر فلسفه بطور فزاینده ای شکل می گیرد . برای طبقه ممتاز یونان باستان فراغت آرمانی وجود دارد که در واقع چیزی شبیه یک افسانه است . ولی همگی در چهارچوبهایی مطرح می شوند که باعث ارتقاء روح و جسم می شوند.کمی بعد از یونانیها رومی ها وارد عرصه اوقات فراغت شدند . رومی ها به وقت آزاد اهمیت داده و آن را میتوان در معماری  آنها مشاهده کرد.

حمام (ترما) مکان اوغات فراغت رومی ها بوده است . « فراغت گروهی » اولین بار توسط رومی ها بعنوان یک سازمان نهادینه می شود . فراغت جزء اهداف سیاسی رومی ها بوده است . که در جهت منافع سیاسی از آنها استفاده می کردند . رومی ها کار فصلی داشتند . و ازهمین برخی از حاکمان اوقات فراغت را برای مردمان خویش در نظر می گرفتند و برنامه ریزی آنها جهت سرگرم کردن مردمانشان بوده است . تا از جنگ و شورش جلوگیری شود . و درست زمانی امپراتوری روی سقوط می کند که اوقا فراغت آنها زیاد شده است .  

 یکی از راههای مهار هیجانات درونی که باعث تخلیه آن می شود و رومی حدود ۴۰۰۰ سال پیش داشتند بحث فراغت بوده است . این بحث در روم از سالن های آمفی تئاتر و حمام شروع شد .حمام محل مناظرات سیاسی ، تبادل افکار ، محل آرامش برای شهروندان بوده است . اثرات سودجویانه اوقات فراغت از زمان رومی ها آغاز شد .

قرون وسطی : به دوره های مختلفی تقسیم می شود :

از قرن اول تا سال هزار میلادی که عصر تاریکی مطلق بوده است .از سال ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ میلادی که منجر به رنسانس می شود . و چیزی به نام فراغت وجود نداشته است . زیرا افکار آنها مبتنی بر رنج و سختی بود .فراغت را اهریمنی میدانستند و معتقد بودند باعث افکاراهریمنی می شود . از قرن ۱۵ تا ۱۸ میلادی تمامی زمانهای فراغتی که سفر نیز جزء آن محسوب می شود مختص به طبقه خاصی از جامعه بوده است . با بروز انقلاب صنعتی و بوجود امدن حق و حقوق شهروندی بویژه برای زنان و کودکان و افزایش نقدینگی و حقوق کارمندی ، پایین  آمدن ساعت کار ، سبب گردید تا افراد عامی جامعه هم بتوانند اوقات فراغت داشته باشند .رنسانس نگاه جامعه غربی را عوض می کند و باعث تغییر معنای فراغت در جامعه می شود .

انقلاب فرهنگی ، اصلاح نگاه مذهبی

نگاه مذهبی پروتستانیسم (مارتین لوتر) مطرح می شود که ضد کاتولیک بود و نگاه افراطی آن را نداشت .د راین مذهب فراغت لازم و اختیاری می باشد ونه اجباری .

امروزه در کشورهای پیشرفته از ۵ دیدگاه به فراغت نگاه می کنند :

۱. دیدگاه زمانی : بعضی از زمانهای فراغتی زمان خاصی را می طلبد و برخی دیگر زمان خاص نمی خواهد . انجام مراسم آیینی ، فستیوالها ، نمایشگاهها از دسته فعالیتهایی هستند که زمان خاص را طلب می کنند برخی دیگر از فعالیتها می توانند روزانه ، شبانه ، دائمی و موقت باشند . فعالیت شبانه متعلق به افرادی است که روزها درگیر کار هستند و شبها زمانی برای فراغت دارند . نوع کاربرد زمان در فعالیت فراغتی اهمیت زیادی دارد .گاها محدودیتهای زمانی  نوع فعالیتهای فراغتی را تعریف می کند در کشورهای پیشرفته معتقدند با واگذاری فراغت به زمانهایخاص این اوقات خراب می شود .

۲. دیدگاه مکانی : معمولا ابعاد فراغتی در مکانهای نختلفی تعریف می شود

روستایی ( درون روستایی ، برون روستایی ، حاشیه روستایی)

شهری ( درون شهری ، برون شهری ، حاشیه شهری )

فضای تغذیه : یکی از موردهایی فراغتی است . فضاهای تغذیه به شدت قشربندی شده می باشند و فضا بار فرهنگی خود را دارد در این فضا می توانیم تفکیک سنی و جنسیتی را مشاهده کنیم .مثل فضاهای ورزشی.

۳. دیدگاه بازآفرین : زمان فراغت دو تیپ بازآفرینی ایجاد میکند . ۱ )بازآفرینی ذهنی ۲) بازآفرینی جسمی

برای بازآفرینی رنج سنی اساس کار قرار می گیرد . رنج سنی در شیوه بازآفرینی نقش به سزایی دارد . هر چه گروه سنی پایین تر باشد به به تنوع بیشتری نیاز است . سنین بالا به  آرامش همراه با تجدید انرژی نیازمندند .

۴. دیدگاه اجتماعی : یکی دیگر از ویژگیهای اوقات فراغت اجتماعی بودن آن است . از اوقات فراغت بعنوان اجتماعی زیستن و سلامت روح اجتماعی یاد می وشد . طبق نظریه های موجود زندگی  فردی در قالب اجتماع مفهوم مناسب پیدا می کند   . بنابراین فراغت به عنوان شیوه زندگی جمعی باید ویژگی های مطلوبی را در فرد ایجاد کند ازجمله آنها : گفتگو با افراد خانواده ، محبت و صمیمیت ، برقراری ارتباط سالم در کنار افراد جامعه ، و حتی پرداختن به انواع هنر را می توان نام برد . از نظر اجتماعی طیف وسیعی از فعالیتهای فراغتی وجود دارد .

۵. دیدگاه مذهبی و اعتقادی : یکی از ویژگی هایی که جنبه اجتماعی دارد مسائل فرهنگی مثل زیارت ، سیاحت ، آداب و سنن محلی نقش مهمی را در اینجا ایفا می کنند . فلسفه زیارت ترویج فرهنگ جمعی و ارتقاء آن است . مانند :حج

فراغت از نظر ا جتماعی به دو دسته تقسیم می شود :

۱. فراغت جمعی : بیشترین بازده را دارد و اثرات مطلوب بیشتری به جای می گذارد و بازتاب اجتماعی اش بیشتر است.

۲. فراغت فردی و خصوصی : این نوع فراغت ارتقاء شخصیت را بوجود می آورد.

 

 

جزوه طبیعت گردی

 

به نام خدا

Image

 

THE KEEPER 

 

مراجعه کننده عزیز مطالب جزوه به طور کامل بر روی سایت قرار گرفته است 

استفاده از این مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد

 طبیعت گردی

فعالیت گردشگری : فعالیتی است بسیار پیچیده و چند جانبه که بر حرکت و جابجایی مردم استوار است.

اولین شکلهای سفر کشفیات بوده است ، که عامل کشفیات نیز جزء این کشفیات به شمار می آید .

اگرفعالیتی برای کسب درآمد باشد گردشگری به حساب نمی آید .

کلمه توریسم برای نخستین بار در سال 1811 میلادی در مجله ای ورزشی در انگلستان مطرح شد که ریشه ای فرانسوی دارد در قرن نوزدهم این کلمه بیشتر به تفریح و استفاده از منابع طبیعی مربوط بوده است .

جهانگردی رشته ای است که شامل تمام مباحث می شود . در کل جهانگردی یک رشته میان رشته ای است .جهانگردی با پدیده ها در ارتباط است . پدیده ها می تواند فرهنگی ویا طبیعی باشد جهانگردی روابطی بین پدیده ها ایجاد می کند و مقصد به اشتغال ندارد.

گردشگر(توریسم )

از قرن 19 این کلمه از فرانسه آمده است .در این قرن اشراف باید برای تکمیل آموخته های خودشان سفر میکردند . از این تاریخ به بعد ، به افرادی که سفر می کنند توریسم می گویند .

نکته : اولین کتب برای توریسم در قرن بیستم ئ در سال 1933 به رشته تحریر در امده است

تعاریف 

توریست در تعریف WTO :توریست یا جهانگرد کسی است که به سرزمین و یا کشوری غیر از جایی که اقامت دارد سفر کند.و حداقل یک شب (24) و حداکثر یکسال  در انجا بماند و دلیل عمده سفرش اشتغال به کار و کسب درآمد نباشد .

صنعت  : فرایندتبدیل مواد خام اولیه به کالاهای قابل استفاده و یا کالاهای قابل مصرف .

منابع : خام هستند ولی قابلیت تبدیل شدن به مواد را دارند .

جاذبه ها : غارها ، یخچالها،جنگلها،دریاچه ها،سواحل و جزایر،کویرها و بیابانها،چشمه های آب معدنی،مناطق حفاظت شده،مردابها و تالابها ، آبشارها

طبیعت گردی : راهبرد پایداری در حفظ عرصه و تنوع زیستی آن حفظ و ارتقاء فرهنگ بومی ، توسعه مناطق روستایی و دور دست با حداقل میزان سرمایه گذاری و ایجاد شغل در روستاها و جلوگیری از مهاجرت روستاییان و ارائه الگوی مناسب در صرفه جویی و همراه با ارتقای روحیه مباهات و غرور ملی است . طبیعت گردی را میتوان بخشی از گردشگری پایدار تلقی کرد .

+ توسعه پایدار : یعنی استفاده از منابع کنونی و در حد رفع نیاز زمان حال باقی گذاشتن این منابع برای نسلهای آینده .

+ مولفه های توسعه پایدار : ۱ . تاکید بر انسان ۲. زنان ۳. کودکان ۴. اخلاق ۵. آموزش ۶. تولید علم و علم آموزی ۷. امنیت ۸. آزادی ۹. مشارکت ۱۰. محیط زیست .

 + گردشگری پایدار :

در گردشگری پایدار از منابع به گونه ای استفاده می شود که این منابع جاذبه خود را برای نسلهای  آینده از دست نمی دهد . و پابرجا می ماند . مفهوم پایداری در گردشگری را می توان برگرفته از مفهوم پایداری در توسعه مندرج در گزارش کمیسیون توسعه محیط زیست سازمان ملل متحد که این گزارش به نام برانت لند معروف شده است (۱۹۸۷) . بر اساس این گزارش گردشگری پایدار نیازهای نسل حاضر را بدون تهدید توانایی ها و نیازهای نسل آینده بر آورده می کند . اکو توریسم به هعنوان بخش کوچکی از صنعت گردشگری در دهه ۱۹۹۰ پدید آمد که اینگونه گردشگری را تعریف می کنند .

زیفر : فلسفه خاصی است که فعالیت ویژ ه ای را در طبیعت توصیف و مدل جدید توسعه را ارائه می دهد.

کامل ترین تعریف توریسم از طرف اتحادیه جهانی ICUN حفاظت از طبیعت که در سال ۹۶ ارائه کرده است : اکوتوریسم صفر متحدانه ای به طبیعت و بازدید از نقاط نسبتادست نخورده می باشد که با تکریم طبیعت و فرهنگ جوامع محلی همراه است . که به منظور لذت بردن از محیط طبیعی انجام می شود و به ارتقای حفاظت و کاهش   آثار منفی گردشگری و افزایش منافع جوامع محلی منجر شود .

 زیر مجموعه های طبیعت گردی : ورزشی ، درمانی ، ماجرا جویانه

+ طبیعت گردی نوعی از گردشگری است که مبتنی بر بهره برداری  خردمندانه از طبیعت و استفاده بهینه ار منابع آب و انرژی بدون وارد کردن خسارت به منابع پایه می باشد .

شش مورد از عناصر طبیعت گردی پایدار :

۱. حداقل تاثیر را در فرهنگ و محیط زیست مقصد داشته باشند .

۲. ملاحظات مربوط به ظرفیت تحمل پذیری و رشد اقتصادی مقصد در نظر بگیرد .

۳. علائق و سلایق معقول بازدید کننده را برآورده سازد .

۴. براساس ضوابط و معیارهای طراحی مبتنی بر عوامل محیطی اعم ازر طبیعت و جوامع محلی توسعه یابد .  ۵ . مصرف گرا نباشد     ۶. در محیطی آموزشگر اجرا شود .

بدین ترتیب جامع ترین تعریف در خصوص طبیعت گردی عبارت است از :

نوعی گردشگری پایدار مبتنی بر طبیعت و فرهنگ جوامع محلی است ، که کمترین تاثیرات منفی زیست محیطی و فرهنگی را بدنبال داشته باشد . و بر اساس اصول عدم مصرف گرایی و ظرفیت قابل تحمل و محیط و به منظور افزایش توان اقتصادی مقصد طبیعت گردی و با هدف برآورده کردن تمایلات انسانی بازدید کننده گان در محیطی آموزشگر طراحی شود .

+ اکوتوریسم : 

معرفی کتاب : چهار چوب شاخص ها و معیارهای توسعه طبیعت گردی در ا یران ( دکتر سلیمان پور)

از واژه اکو توریسم (طبیعت گردی) برداشت منطقی ای صورت نگرفته است . اگر بخواهیم درک درستی از آن داشته باشیم در واقع اکو توریسم راهکار حفاظتی مهمی برای دستیابی به توسعه پایدار است .بسیاری از کلمات و اصطلاحات مرتبط با اکو توریسم بعضا به طور اشتباه به جای اکو توریسم به کار برده می شود .

+ گردشگری طبیعی : به معنی سفر و بازدید از مناطق طبیعی است که  گردشگری طبیعی ارتباط بسیار نزدیگی با اکوتوریسم دارد . اما لزوما به راهکارهای حفاظتی و با ثبات و پایداری منطقه ارتباط ندارد .

+ کردشگری طبیعی پایدار : این وازه با وجود اینکه با اکو توریسم ارتباط نزدیکی دذارد تمام معیارهای واقعی اکوتوریسم را در بر نمی گیرد.مرز بین توریسم طبیعی پایدار و اکو توریسم اگرچه ناچیز است بسیار مهم می باشد . یک پروژه اکوتورستی باید تمام معیارهای لازم را برای اکوتوریسم داشته باشد . تا بتوان آن را به عنوان اکو توریسم در نظر گرفت .

+ گردش علمی یا تحقیقاتی : این نوعی از گردش توریسمس است که با اهداف پژوهشی و تحقیقاتی انجام شده و این تحقیقات بصورت پژوهشهای گردشگری در ماطق طبیعی صورت می گیرد و به لحاظ حفاظتی بسیار مهم است .شاید بتوان  این نو سفرها را اکوتوریسم هم در نظر گرفت چرا که اطلاعاتی از نظر اکولوژیکی از  منطقه ارائه می کند و تا حدی اطلاعات اکوتوریسم دارد .

+ گردشگری های میراث فرهنگی و قومی : گردشگری ای هست که در واقع بر روی سنت ها و آداب و رسوم محلی تاکید می کند . مردم محله به عنوان اولین جاذبه گردشگری آن مطرح هستند . این نوع گردشگری به دو شاخه تقسیم می شود : ۱. نوع رایج ای گردشگری مانند : بازدید از موزه دیدار از هتلها شرکت در گستره های موسیقی محلی ُ رقص های محلی  ۲ . مردم شناسی  منطقه

+ گردشگری پایدار سبز :  نوعی از گردشگری که منابع طبیعی بصورت عاقلانه ُ خردمندانه و آگاهانه استفاده می شود . این نوع گردشگری را می توان نوعی از گردشگری نام برد که باعث شکوفایی صنعت توریسم میشود . رشد و توسعه توریسم سبز و پایدار از این نظر واقعا این ارزش را دارد که برای حفظ منابع حفاظت شده از طریق توریسم بر روی این مسئله سرمایه گذاری گردد . برخی معتقدند که رشد و ترویج گردشگری پایدار و به صورت گسترده از نظر حفاظتی خیلی بهتر از تمرکز بر روی خود مناطق حفاظت شده می باشد .

+ شیوه فعالیت اکوتوریسم : در تعریف اکوتوریسم اهداف حفظ محیط زیست کاملا لحاظ شده است . همچنین در نظر گرفتن مشارکت جوامع محلی و توسعه اقتصادی می تواند برای توسعه مهم باشد .راههای زیادی وجود دارد که می توان که می توان از آن برای حفاظت از محیط زیست استفاده نمود :

۱. اکوتوریسم میتواند برای مناطق تحت حفاظت منبع درآمد خوبی باشد

۲. اکو توریسم میتواند در جوامع محلی و حفاظت شده پیرامون آن اشتغال زایی کرده و در این نواحی انگیزه اقتصادی بوجود آورد .

۳. اکوتوریسم می تواند از نظر زیست محیطی بازدید کنندگان را آموزش دهد .

۴. اکوتریسم میتواند دلیلی برای حفاظت محیط زیست بوده و منطقه حفاظت شده بیشتر تحت حفاظت قرار گیرد . بطور کلی هدف اکوترویسم محدود کردن تاثیرات منفی گردشگری طبیعی است .

نقش اکوتوریسم : توریسم واکو توریسم معمولا برخشی از استراتژی کنترل مناطق می باشند .جریان فعالیتهای توریسم بسته به الویتهای مشخص شده از سوی مسئولان این منطقه است . که طبق برنامه صورت گفته روند نظارت از سوی آنها انجام می شود . بین اکوتورسم و مناطق حفاظت شده . رابطه همزیستی وجود دارد . اکوتوریسم به م اطق حفاظت شده نیاز دارد . و بالعکس.

اکوتوریسم استراتژیاست برای کنترل مناطق حفاظت شده . که اگر به طور صحیح اجرا شود فعالیتی مستمر را نیز در بر می گیرد .

این صنعت طراحی شده تا : مراحل تاثیر را بر اکو سیستم  داشته باشد -از لحاظ اقتصادی با جوامع محلی(بومی)همکاری کند -فرهنگ محل را محترم شمارد-فرایند مشارکت در این امر مهم را با در برگرفتن سهامدارن گسترش دهد -به منظور جدا کردن تاثیرات منفی یا مثبت کنترل را به اجرا رساند.

فرصتهای بالقوه اکوتوریسم :

 ایجاد درآمد-ایجاد اشتغال-توجه خاص به مناطق حفاظت شده-اقتصاد قویتر-آموزش زیست محیطی- افزایش غرور-تلاش در بهبود حفاظت از محیط طبیعی

نقش طبیعت گردی در حفاظت از تنوع زیستی و ارزشهای فرهنگی

طبیعت گردی از طریق جلب و صرف درآمدهای گردشگری و در مسیر دستیابی به اهداف حفاظتی می تواند نقش مهمی را در بخشی از درآمدهای ناشی از بلیط های ورودی و راهنمایان محلی ارایه خدمات مالیاتهای محلی یا مالیاتهای غیر مستقیم می تواند هزینه های حفاظت و نگهداری عرصه های طبیعی و نیز سنت ها و ارزشهای فرهنگی جوامع محلی را تامین کند . بازدید از عرصه های طبیعت گردشگران را با ارزشهای این عرصه ها در چهارسطح تنوع زیستی شامل ژن گونه زیست بوم و منظر و نیز میراث فرهنگی محل آشنا و ارزشهای اقتصادی و افزایش حمایتهای سیاسی و اجتماعی از این عرصه ها منجر می شود . بشیاری از عرصه های طبیعی ارزشمند و مهد بودند و قایع تاریخی و فرهنگی مهم بودند . مثل چالدران -دشت پارسه .

طبیعت گردان بعضی مواقع به درک و مشاهده سنت های محلی وقایع ، مراسم و آیین های منحصر به فرد جوامع علاقه مند هستند . که این خود موجب تشویق این جوامع به حفظ  و احیای چنین مراسمی می شود . با ارائه چنین جاذبه هایی رقابت گردشگران در منطقه افزایش یافته و منافع حاصله علاوه بر ارتقاء منابع جامعه محلی بر حفظ و احیای ارزشها و میراث طبیعی و فرهنگی آن عرصه کمک شایانی می کند .

تاثیر و نقش طبیعت گردی در عرصه های طبیعی و فرهنگی

منافع و ضررهای گردشگری در عرصه ها طبیعی از سه جنبه قابل بررسی است :

۱. تعامل طبیعت گردان با طبیعت ، تنوع زیستی و فرهنگی ۲. نقش اجتماعی - اقتصادی طبیعت گردی ۳. تاثیر اکو توریسم در ارتقاء کیفیت زندگی ذینفع ها

نقش طبیعت گردی در ارتقاءتوسعه اقتصادی و اجتماعی

طبیعت گردی می تواند به ایجاد شغل و افزایش درآمدها ی محلی و منطقه ای منجر شود . چنانچه طراحی مناسبی در عرصه ها و جاذبه های طبیعی صورت گرفته باشد . معمولا طبیعت گردی به منابع کسب درآمدهای عرضی تبدیل می شود .

طبیعت گردی با سرمایه گذاری بسیار محدود با سایر بخش های توسعه ای می تواند توسعه نسبتا گسترده ای را در منطقه مجاور جاذبه ها ی طبیعی و فرهنگی ایجاد کند . طبیعت گردی همچنین سبب تنوع اقتصادی محلی و ارتقای کیفیت زندگی در محل - افزایش درآمدهای مالیاتی در سطح منطقه و افزایش ظرفیت های کاری و توان شخصی جوامع می شود . طبیعت گردی باید به شکلی طراحی و مدیریت شود که اولا میزان هزینه های گردشگران در محل افزایش یابد و آنان به تکرار بازدید در آینده علاقه مند شود.

دوم اینکه ، کالاهای محلی با کیفیت ، تنوع و استاندارد بالا و بصورت مناسب عرضه شود .

سوم اینکه ، تا جایی که امکان دارد از نشت در آمدهای حاصله از طبیعت گردی به خارج از منطقه جلوگیری شود . یا به شکل قابل ملاحظه ای کاهش یابد . مهمترین تمهیدات مدیریتی جهت افزایش تاثیر طبیعت گردی بر اقتصاد محلی می توان شامل برنامه ریزی به منظور افزایش مناسب تعداد بازدیدکنندگان و طولانی کردن مدت اقامتشان .بازاریابی جهت جذب گردشگران با درآمد بالا .

- تبلیغات مناسب با هدف افزایش ضریب خرید

- ارائه خدمات اقامتگاهی محلی با شرایط مطلوب

- راهنمایان محلی ، صنایع دستی ، و خوردنیها و نوشیدنی های محلی برشمرد.

نقش طبیعت گردی در ارتقاء کیفیت زندگی جوامع میزبان :

از ویژگیهای برنامه توسعه طبیعت گردی موفق در هر جامعه میزان مهمانپذیری منعطف و درای فرهنگ غنی و جذاب است . این برنامه ها معمولا یکپارچگی و توسعه در جامعه میزبان را هدف گیری میکند . و بصورت متوازنی طبیعت گردی را در برنامه های توسعه محلی ادغام میکند . تاسیسات و تسهیلات طبیعت گردی در مجاورت  میراث و جاذبه ی طبیعی به گونه ای طراحی می شوند . که نه تنها نیاز های   طبیعت گردان را برآورده سازد . بلکه کیفیت و شرایط زندکگی میزبان را نیز ارتقاء بخشد . ظرفیت هایی که طبیعت گری در ارتقتء زندگی جوامع میزبان ایجاد میکند ، می تواند برنامه توسعه منطقه ای که از رضایت طبیعت گردای تاثیر می پذیرد ، تحت تاثیر قرار دهد . بهبود شبکه های ارتباطی و مخابرات ، ارتقای شبکه آموزشی ، امنیت غذایی ، افزایش امکانات بهداشتی ُ و شبکه های درمانی از مهمترین آثار مستقیم طبیعت گردی بر کیفیت زندگی جوامع میزبان است . که به تدریج این آثار بصورت افزایش کیفیت و استاندارهای محصولات بهبود کیفیت جاده های ارتباطی و دسترسی و ارتقاء کیفیت بخش خدمات ظاهر می شود . که نتیجه آن بالا رفتن استاندارهای ازدگی ، ارتقاء کیفیت زندگی در جامعه میزبان است .

اگر توسعه طبیعت گردی برای جامعه میزبان سود آور باشد .ممکن است  آنان بر فعالیتهیا پرسود دیگری روی آورند و اسباب رکود آن فراهم شود . حضور زیاد طبیعت گران خارجی از ظرفیت قابل تحمل جامعه میزبان و مدیریت نامناسب  آنان می تواند بر بروز مشکلات اجتماعی در این جوامع منجر شود . 

 سازمانهای غیردولتی : نقش مهمی در افزایش بازدید کنندگان دارد . چرا که امکانات و تسهیلات لازم جهت همایش و بحث گفتگو را می تواند داشته باشد . آنها راهکار برقراری ا رتباط با افراد علاقه مند به اکوتوریسم را ارائه می کنند . و همچنین می توانند بعنوان ابزاری برای در کنار هم قراردادن تمام عوامل اکوتوریسم عمل نمایند . سازمانهای غیر دولتی می توانند بعنوان مدیران برنامه یا سازمان دهنده گان محلی بطور مستقیم و غیر مستقیم به عنوان متولیان  آموزش ، هدایت و مشارکت امور تجاری با شرکتهای اکوتوریسم و جوامع محلی با شرایط ویژه بعنوان ارائه دهندگان خدمات اکوتوریسم  ایفای نقش کنند . سایر سازمانهای غیر دولتی  که به نوعی با اکوتوریسم ارتباط دارند شامل سازمانهای غیر انتفاعی دیگری هستند . که توجه خود را بر حفظ و توسعه محلی ، ملی و بین المیی معطوف می کنند و به صورت ویژه به مسایل مربوط به اکوتوریسم می پردازند .

حمایت کنندگان : حامیان اکوتوریسم

۱. سرمایه داران مالی   ۲. دانشکده ها

سرمایه گذاران مالی : بسیاری از جوامع از طریق وام و کمکهای بلاعوض برخی از موسسات مالی هزینه های توسعه اکتوریسم را تامین می کنند . از جمله این موسسات می توان به شرکتهای سرمایه گذاری مانند : آژانس های مالی ، بانک جهانی ، بانک توسعه ، سرماگذاران خصوصی ، سازمانهای غیر دولتی و بانکهای خصوصی اشاره کرد . این نوع کمک ه ا برای مناطق حفاظت شده که به نوعی با اکوتوریسم در ارتباط هستند ، حیاتی است . معمولا مطالعاتی در خصوص شیوه فراهم کردن تسهیلات و زیربنای اقتصادی جهت ایجاد محیط آموزشی برای آموزش افراد انجام گیرد . عموما موسسات مالی در برنامه ریزی های اکوتوریسم در تصمیم گیری در مورد اینکه چه چیزی متناسب منطقه خاص حفاظت شده است مشارکت نمی کنند . اما با وجود این دارای اهمیت زیادی برای توسعه اکوتوریسم در یک منطقه محسوب می شوند .

+ دانشکده ها : این جامعه در تنظیم و ارائه موضوعات مربوط به اکوتوریسم کمک کرده و پرسشهایی را مطرح می کند . تا اطمینان حاصل شود که آیا اکوتوریسم به اهداف مشخص خود می پردازد . در همکاری با سازمانهای غیردولتی و دولتها و جوامع محلی . دانشکده ها می توانند در خصوص موارد زیر تحقیق کنند :

۱. درخصوص الویت های بازدید کننده ، میل به پرداخت وجه در جهت توسعه اکوتوریسم (نظرسنجی-ارزیابی)

۲. درباره الگوهای گردشگری اطلاعات ارائه دهند .۳. از گیاهان و جانوران منطقه صورت برداری کنند .۴.تاثیرات اکوتوریسم را مستند کرده و جهت توسعه یک پایگاه مناسب اطلاعات نتایج را تحلیل کنند .۵.به منظور راهنمایی در بحث گفتگو و نتیجه گیری در خصوص اکوتوریسم اطلاعاتی را ارائه دهند.

اکوتوریسم و جوامع محلی :

جامعه : به گروهی از مردم اطلاق می شود که در یک منطقه جغرافیایی زندگی و در دسترسی به منابع طبیعی محلی مشارکت دارند . از نظر روابط اجتماعی میزان اعتقادات ، تفاوت فرهنگی یک جامعه با جامعه دیگر متفاوت است .

نقش جامعه در اکوتوریسم : در سالهای اخیر طرفداران حفظ محیط زیست در پی شناخت نقش حیاتی جوامع روستایی و ساحلی در حفظ تنوع زیست محیطی می باشد . تعداد زیادی از مدیران مناطق حفاظت شده مکانیزمی طراحی کرده اند تا از این جوامع در همکاری و مشارکت در فرایند کنترل و برنامه ریزی بهره جویند . در عین حال گرایش و اشتیاق توریستها برای یادگیری فرهنگ سنتی و ناب موجود در اینگونه مناطق ، مسئولین را بر ان داشته تا از ساکنین این مناطق جهت مشارکت در خواست همکاری نموده و این عامل منجر به رشد آگاهی جوامعی می شود که فرصتهای اکوتوریسمس به آنها عرضه می گردد. هر چه این جوامع بهتر سازماندهی شوند و به شکل سرزمین سنتی باقی بمانند از امتیاز بیشتری جهت جذب توریسم برخوردار می شوند . کمکهای اکوتوریسم در زمینه نظارت تغغی رفعالیتهای جوامع از حالت تهدید به فرصت است . بعنوان مثال: به منظور افزایش سود فعالیت ناشی از اکوتوریسم در مناطق حفاظتی و نیز دستیابی به توسعه پایدار و کمک به اهداف حفاظتی لازم است . چگونگی مشارکت محلی در برنامه ریزی منطقه و شیوه های کنترل آن تعریف شود . این جوامع هستند که خود می توانند میزان مشارکت خودر ا در راستای توسعه اکوتوریسم انتخاب کنند .که شامل ۵ مورد می شود :

 ۱.اجاره زمین به مجری برای توسعه آن به طوریکه به آسانی بتواند اثرات را کنترل نماید .

۲. کار به شکل پراکنده ، نیمه وقت ، تمام وقت برای مجریان خصوصی تور

۳. فراهم کردن خدماتی از قبیل تهیه غذا ، راهنمایی ، حمل و نقل ، اسکان و یا دیگر خدمات برای مجریان خصوصی

۴. سرمایه گذاری مشترک با مجریان تورهای خصوصی از طریق ایجاد امکانات لازم در منطقه

۵. اجرای برنامه های مستقل مبتنی بر فرهنگ جامعه مورد نظر

نقشی که در این زمینه به جامعه محول می شود باید با توجه به عواملی چون علاقه، ظرفیت سازماندهی ، تجربه ، حساسیته های فرهنگی ، حضور راهنمای قوی ، کیفیت منابع طبیعی و فرهنگی ، تقاضای توریسم ، فرصتهای آموزش دسترسی به همکاری و تمایل بخش خصوصی باشد.ممکن است جامعه ای نایل به توسعه اکوتوریسم باشد ولی این طرح به دلایل یاد شده در بالا عملی نباشد . سازمانهای مردم نهاد ، اغلب به اکوتوریسم به عنوان راه حلی برای توسعه اقتصادی جوامع می نگرند.

مناطق حفاظت شده و اکوتوریسم :

برای اینکه اکوتوریسم توسعه یابد باید جذابیت ها حفظ شود . این جذابیتها ممکن است در یک پارک محلی ، یا در منطقه حفاظت شده باشد . مناطق حائل بین پارکهای ملی و جوامع محلی می تواند مکانهای ایده آلی برای معرفی ذخایر به منظور تسهیل فعالیت اکوتوریسم محسوب شوند . مسئولین پارک ملی در طی همکاری با چنین جوامعی به منظور پیوستن به آنها و طرح و برنامه ریزی می باشد . آنها همچنین ممکن است درصدی از درآمدهای حاصله از مالیات دریافتی از اکوتوریسم ها را برای  پروژه های گسترش اقتصادی جوامع بومی صرف کنند .

تاثیرات مثبت بالقوه اکوتوریسم :

۱. درامد پایدار :این درآمدها از طریق جمع آوری مالیات به منظور ارائه امکانات ایجاد می شود . (جای اسکان ،تهیه ، و فروش غذا ، صنایع دستی ) ۲. بهبود خدمات : درآمدهای حاصله از مالیات صرف بهبود خدمات بهداشتی و آموزشی در جامعه می شود . این مالیات تاثیر بلند مدتی بر بهبود آگاهی حفاظتی در جامعه و کاهش تهدیدات می شود . ۳. تبادل فرهنگی : بازدید از جوامع سنتی و بومی بخشی مهمی از اکوتوریسم محسوب می شود . از دید بازدید کنندگان جذابیتهای ناحیه وقتی افزایش می یابد که با اهالی منطقه برخورد چهره به چهره داشته باشند. و مشارکت جوامع محلی اهمیت قابل توجهی برای توسعه اکوتوریسم آن منطقه دارد. جوامع سنتی با شماهده و علاقه توام با احترام اکتوریسم ها به فرهنگشان اعتماد به نفس بالاتری ژیدا می کنند . البته باید توجه داشت که برخی از جوامع سنتی علاقه ای به تبادل فرهنگی با بیگانگان را ندارند .

اصول شانزده گانه ناظر بر پایداری طبیعت گردی : رویکرد توجیه اقتصادی - رویکرد عدالت اجتماعی - رویکرد حفاظت از غنای طبیعی در طبیعت گردی - رفاه اجتماعی - تنوع زیستی - رویکرد بهره وری منابع - رویکرد محیط پاک در طبیعت گردی - گرایش یکپارچگی فیزیکی - اصل کنترل جوامع محلی - رویکرد دستیابی به سعادتمندی در مقاصد گردشگری و جوامع محلی - رویکرد ارتقاء مشاغل - رویکرد رضایتمندی بازدیدکنندگان - رویکرد ظرفیت قابل تحمل محیط -رویکرد حمل و نقل پایدار مبتنی بر الگوی مصرف پایدار - اصل محیطآموزشگر - رویکرد ارزشگزاری اقتصادی اکوتوریسم -

استفاده از این مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد