به نام خدا

بوسیله : مهدی تابش

 

 

 

اگر امنیت را به‌عنوان   اساسی‌ترین   و   مهم‌ترین  رکن  توسعه  گردشگری  معرفی  کنیم،

سخنی گزاف نگفته‌ایم. زیرا دوام و پایداری این صنعت با وجود امنیت کامل میسر خواهد بود.

 

 

 

 

صنعت جهانگردي در سطح جهاني براي بيش از 300 ميليون نفر شغل ايجاد كرده و حدود 11 درصد از كل اشتغال جهاني را به خود اختصاص داده است. بديهي است كه با توسعه اين صنعت به خصوص با پيش بيني‌هايي كه WTO تا سال 2020 انجام داده، آمارهاي ياد شده نيز افزايش خواهند يافت و در اين ميان توريست هاي موجود در سبد جهاني عايد كشورهايي خواهد شد كه بسترهاي لازم از جمله امنيت و خدمات را در بهترين شكل موجود آماده كرده‌اند.

 

پیشگفتار 

وظیفه نسل امروز کشور در قبال این سرزمین پهناور و به پاسداشت خاک مقدسش و به حرمت همه تاریخ با شکوهش که سرشار از قدرت و احترام است  بسیار حساس و مهم است . یکی از مهمترین ارکان ، تعالی همه ی بخش های کشور برای رسیدن به اهداف والا و مدنظر جامعه است . اكنون گردشگري به عنوان يك صنعت درآمدزا و رونق‌دهنده چرخ‌هاي اقتصادي كشور، نقش مهمي در ارتباط بين ملل و اقوام در جهان دارد. امید است جهانگردان براي کشور عظیم ايران سفيراني باشند تا كشور ما و امنيت موجود در آن را همانطور كه هست، در عرصه بين‌الملل توصيف كنند. شايد از اين رو باشد كه گردشگران پس از سفر، تصوير ايران را با آنچه در روز اول در ذهن داشتند مغاير مي‌دانند.

 

                                                                                                               و من ا... توفیق

                                                                                                                       

 

در این نوشتار سعی بر آن است که جایگاه و اهمیت واقعی امنیت در توسعه گردشگری کشورها و مقصدها مشخص و سپس با ارائه نمونه‌ها و مثال‌های بارز اهمیت آن را در رشد و توسعه پایدار گردشگری بشناسیم. اگر امنیت را به‌عنوان اساسی‌ترین و مهم‌ترین رکن توسعه گردشگری معرفی کنیم، سخنی گزاف نگفته‌ایم. زیرا دوام و پایداری این صنعت با وجود امنیت کامل میسر خواهد بود.

یکی از عوامل مهم توسعه گردشگری در کشور امنیت است. به عبارت دیگر، یکی از شاخص‌های امنیت، توسعه گردشگری در کشور است که می‌تواند در قالب‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تجلی پیدا کند.

همین طور وجود صنعت گردشگری در یک منطقه و تردد گردشگران در یک مقصد موجب به‌وجود آمدن امنیت می‌شود، اما این قضیه همیشه صادق نیست، چون در برخی مواقع وجود پدیده گردشگری و رفت و آمد گردشگران باعث نا امنی شده است.

با این وجود صنعت گردشگری و مقوله امنیت ارتباط تنگاتنگی با هم دارند. یعنی اگر امنیت نباشد، صنعت گردشگری نیز عرض اندام نخواهد کرد. امنيت در معناي گسترده يكي از مهمترين مسائلي است كه در ميزان تقاضاي گردشگران خارجي براي سفر به ايران و هر كشور ديگر تأثير‌گذار است. به اين ترتيب امنيت داخلي و ملي شاخص‌ترين عامل گسترش گردشگري در هر كشوري است كه مي‌خواهد خود را با مشخصات كشورهاي پيشرو در امر توريسم تطبيق دهد.

اكنون كارشناسان گردشگري بر اين باورند كه رابطه امنيت ملي و گردشگري بايد مورد توجه قرار گيرد؛ به طوري‌كه تعريف جديدي از امنيت ملي در سايه حضور گردشگران خارجي و شناخت واقعيت‌هاي داخلي و انتقال آن‌ها به خارج يك ابزار ضروري و لازم است.

نقش و تاثير صنعت جهانگردي در ترسيم امنيت ملي يك كشور چنان است كه اكثريت كشورهاي توسعه‌ي يافته با وجود دارا بودن منابع كلان اقتصادي و درآمد، ترجيح مي‌دهند بر روي صنعت توريسم متمركز شوند. حضور مستقيم بازديدكنندگان و گردشگران در يك كشور علاوه بر توسعه‌ي اقتصادي و تبادلات فرهنگي، آن كشور را به عنوان يك قطب امن گردشگري به جهانيان معرفي مي‌كند.

همچنین كارشناسان بر اين باورند كه رشد و توسعه اقتصادي پديده‌اي كاملا امنيت محور بوده و يكي از بخش‌هاي اقتصادي كه در صورت عدم وجود امنيت به شدت آسيب‌ مي‌بيند، صنعت گردشگري است. همچنین توسعه‌ي صنعت گردشگري در هر كشور نشان از ثبات امنيت ملي در آن كشوراست و توسعه‌ي امنيت ملي در كشورهاي مختلف موجب رشد خارق‌العاده‌ي صنعت گردشگري در دهه‌هاي اخير می باشد و گردشگران هيچگاه در مناطق آسيب‌زده و ناامن حاضر نمي‌شوند و طبيعي است كه قبل از برنامه‌ريزي براي آغاز يك مسافرت، تلاش مي‌كنند تا اطلاعات كافي در خصوص امنيت و ايمني منطقه‌ي مقصد را به دست آورند و موفقيت در جذب گردشگران و شركت‌هاي بزرگ و تور‌گرداني جهان، ثبات و ضريب امنيت ملي را افزايش مي‌دهد.

رابطه‌ي بين گردشگري و امنيت ملي، دو سويه است. در صورتي كه گردشگر بيشتري جذب شود به همان نسبت تصوير مثبت‌تري از ايران در مجامع بين‌المللي ايجاد مي‌شود. امنيت در معناي گسترده يكي از مهمترين مسائلي است كه در ميزان تقاضاي گردشگران خارجي براي سفر به ايران تأثير‌گذار است. جهانگردان به كشورهايي سفر مي‌كنند كه مخاطرات امنيتي در آن احساس نكنند و روبرو شدن كشورها با موج گردشگران اين موضوع را القاء مي‌كند كه امنيت در آن منطقه وجود دارد .

همانطور که در ابتدا گفته شد یکی از مهم‌ترین فاکتورهایی که رونق و توسعه گردشگری در گرو آن است، «امنیت گردشگران و مقصدهای گردشگری» است . در ادامه به برخی عوامل تهدید کننده امنیت ملی و بین المللی و تاثیر آنها بر کاهش ورود گردشگران به کشورهای مختلف با ذکر مثال می پردازیم .

 با رکود و کاهش مسافرت به‌دنبال جنگ خلیج فارس و پس از آن حوادث ۱۱ سپتامبر، متخصصان بازاریابی و دولتها تلاش زیادی کردند تا دوباره امنیت را به مقاصد گردشگری باز گردانند.  اما ناپایداری جریانات سیاسی داخلی برخی کشورها ، همچون اوضاع کنونی ، پاکستان، عراق، افغانستان ، لبنان ، فلسطین ، انقلابهای اخیر منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا ، اعتراضات گسترده اقتصادی در کشورهای اروپایی مانند یونان ، انگلیس ، اسپانیا و... و همچنین جنبش وال استریت  در آمریکا به علاوه جنگ بین المللی علیه تروریسم باعث کاهش و رکود گردشگری در بسیاری از کشورهای جهان شده است.

کشور لبنان به‌عنوان یکی از کشورهای‌های زیبای خاورمیانه یک مقصد دیدنی برای گردشگران اروپایی محسوب می‌شود و توانست در سال ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ به ترتیب ۲۷۸۰۰۰/۱ و ۱۴۰۰۰۰/۱ نفر گردشگر خارجی را جذب کند، اما با وقوع جنگ ۳۳روزه با اسرائیل صنعت گردشگری این کشور دچار رکود و آسیب جدی شد. به‌طوری که تعداد گردشگران ورودی به این کشور در سال ۲۰۰۶ با کاهش ۸/۶ درصدی به ۰۶۴۰۰۰/۱ نفر رسید. متولیان گردشگری این کشور پس از جنگ گزارش دادند که هتل‌های این کشور خالی از مسافر شده و بسیاری از تأسیسات و امکانات گردشگری بر اثر اصابت گلوله و بمب به شدت تخریب شدند.

اکنون این کشور با تلاش مضاعف درصدد بازسازی تأسیسات گردشگری و تلاش در جهت بازگرداندن امنیت به منطقه است تا بدین وسیله گردشگران با آرامش خاطر به دیدن لبنان بیایند.

دیگر تجربه‌های تلخ که صدمات جبران ناپذیری بر صنعت گردشگری جهان وارد کرد حوادث تروریستی یازده سپتامبر بود که طی آن برج‌های دو قلوی آمریکا در آتش سوختند و بزرگترین لطمه را بر فعالیت‌های جهانگردی و صنایع وابسته وارد کرد.

با زیر سؤال رفتن امنیت گردشگری در بزرگترین مقصد گردشگری جهان، نیویورک، مسافران از ترس و وحشت دیگر حاضر نمی‌شدند سوار هواپیما شوند و امنیت در این وسیله نقلیه سریع السیر زیر سؤال رفت.

شرکت هواپیمایی سوئیس ایر اعلام ورشکستگی کرد، خطوط هوایی بسیاری از کشورهای جهان به‌دلیل کمبود مسافر پروازهای خود را لغو نمودند و تا حد ورشکستگی پیش رفتند و نیروهای انسانی خود را تعدیل نمودند. در سال ۲۰۰۱ صنعت گردشگری بسیاری از کشورهای جهان آسیب جدی دید و تعداد زیادی از گردشگران بین‌المللی سفرهای کوتاه مدت و درون منطقه‌ای را به جای سفرهای طولانی ترجیح دادند. همچنین در همان سال حوادث تروریستی دیگری در شهر جاکارتا پایتخت اندونزی اتفاق افتاد.

مجموع این اتفاقات باعث شد که کشور اندونزی بسیاری از گردشگران بین‌المللی خود را از دست دهد و برای بازیابی امنیت به کشور هزینه‌های گزافی بپردازد.

حملات تروریستی دیگری که در آوریل ۲۰۰۲ در جزیره ژبرا در تونس به وجود آمد بسیاری از گردشگران را به کام مرگ کشاند. در مومبای هند ۱۱ جولای ۲۰۰۶ در یکی از مناطق شلوغ و پر تردد هفت بمب تروریستی منفجر شد که بیش از ۲۰۰ نفر کشته و ۷۰۰ نفر مصدوم شدند.

همین طور در ۷ جولای سال ۲۰۰۵ بمب گذاری متروی لندن گزارش شد که تأثیر منفی زیادی بر صنعت گردشگری بسیاری از کشورها گذاشت. علاوه بر بمب گذاری مترو، شیوع بیماری جنون گاوی در سال ۲۰۰۰ و ۲۰۰۱ در چند منطقه بریتانیا صنعت گردشگری این کشور را تحت تاثیر منفی قرار داد.

همان طور که فعالیت‌های تروریستی، جنگ و کودتاهای داخلی، قاچاق انسان و مواد‌مخدر، آدم ربایی و غیره تهدیدی عمده برای گردشگری محسوب می‌شوند، بلایای طبیعی نظیر زلزله، طوفان، سونامی، بهمن، بیماری‌های واگیر همچون سارس، مالاریا و آنفلوانزای مرغی و غیره در کاهش امنیت یک منطقه تأثیر زیادی داشته و به نوبه خود صنعت گردشگری مناطق مختلف جهان را دچار رکود کرده و رشد و آهنگ توسعه گردشگری را در برخی مناطق متوقف، کند یا کاهش داده است.

در ۱۶ نوامبر ۲۰۰۲ یک سال بعد از حوادث تروریستی ۱۱ سپتامبر، حادثه تلخ دیگری دامنگیر صنعت گردشگری این بار نیز در شرق آسیا شد. بیماری سارس (بیماری حاد تنفسی) در شهر فوشان استان گانگ دانگ چین شایع شد. این بیماری مسری قابلیت انتشار در مسیرهای پروازی بین‌المللی را دارد.

طبق آمار و اطلاعات سازمان بهداشت جهانی ۸۱۰۰ مورد به این بیماری مبتلا شدند که ۹۱۶ نفر فوت نمودند. هر چند که تعداد تلفات این بیماری به نسبت کم بود اما تأثیر عمده‌ای بر مسافرت و جهانگردی گذاشت. اثرات اقتصادی این پدیده بر کشور مالزی – که فقط ۵ مورد گزارش شده بود- بسیار سنگین بود. صنعت گردشگری مالزی که دومین منبع درآمد ارزی کشور بعد از صنایع بود به شدت از بیماری سارس آسیب دید. گردشگری ۸/۷ درصد GDP این کشور را در سال ۲۰۰۲ تشکیل می‌داد که با شیوع این بیماری در شرق و جنوب شرق آسیا تحت‌تأثیر قرار گرفت و منجر به لغو تورها و رزرو هتل‌ها گردید. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی شورای اقتصاد ملی مالزی گردشگران ورودی به رزرو بلیت هواپیما ۴۰ درصد کاهش یافت. بدین ترتیب کشورهای آسیای شرق و جنوب شرق ناامن تلقی شدند و گردشگران برنامه‌های مالزی ۳۰ درصد کاهش یافته و نرخ اشغال هتل‌ها در سراسر کشور به ۳۰ تا ۵۰ درصد در مقایسه با سال قبل کاهش و تا آخر ماه آوریل همان دوره سفر خود را به نفع کشورهای اروپایی تغییر دادند.

در سال‌های بعد بیماری مالاریا و آنفلونزای مرغی نیز اثرات منفی بعدی بر صنعت گردشگری وارد کردند. بیماری آنفلوانزای مرغی نیز در کشورهای مختلف جهان شایع شد و گردشگران از رفتن به مناطقی که نشانه‌های بیماری آنفلوانزا دیده می‌شد، خودداری می‌کردند. علاوه بر بیماری، این بار بلایای طبیعی بر صنعت گردشگری مستولی شد.

بزرگترین و پر تأثیر‌ترین حادثه‌ای که تاکنون در تاریخ جهانگردی به وقوع پیوسته سونامی سال ۲۰۰۴ در اقیانوس هند بود. این زلزله مهیب که در قعر اقیانوس و در سواحل سوماترای اندونزی به وقوع پیوست و امواج آن ۱۴ کشور را در اقیانوس هند دربر گرفت و بیش از ۲۳۰۰۰۰ نفر تلفات و ۷/۱ میلیون نفر بی‌خانمان شدند. مدارس، بیمارستان‌ها، زیر ساختها، هتل‌ها، روستاها و کلیه تأسیساتی که در مسیر این سونامی مهیب بود کاملا تخریب و از بین رفتند. در این زمان مردم کشورهای تایلند، مالدیو، هند، سری لانکا و غیره مشغول گذراندن تعطیلات کریسمس بودند. گفته می‌شود این زمان فصل اوج گردشگری محسوب می‌شد و گردشگران از کشورهای مختلف برای گذراندن تعطیلات کریسمس به این مناطق آمده بودند. اندونزی و تایلند بیشترین صدمه را دیدند و صنعت گردشگری این کشورها به شدت به رکود رسید. در تایلند علاوه بر زیان‌های مالی تعداد کشته شدگان به بیش از ۸۲۰۰ نفر رسید که ۲۴۳۶ نفر را گردشگران خارجی از ۳۶ کشور مختلف دنیا تشکیل می‌داد. مناطق توریستی تایلند نرخ اشغال هتل‌ها به سرعت کاهش یافت و در برخی مقاصد توریستی این نرخ تک رقمی شد! طبق آماری که وزارت گردشگری تایلند منتشر کرد نرخ اشغال هتل در ۹ ماه اول حادثه به کمتر از ۴۰ درصد رسید. اما اقدامات لازم برای بازیابی پایداری گردشگری، امنیت گردشگران و حمایت از آنها صورت گرفت.

 

 

یکی دیگر از بلایای طبیعی مؤثر بر صنعت گردشگری جهان طوفان کاترینا در ۲۹ اگوست ۲۰۰۵ در شهر نئواورلئان در ایالت لویسیانا آمریکا بود. که صدمات جبران ناپذیری بر سامانه سد شهری وارد کرد. این منطقه مقصدی توریستی با مشهوریت جهانی است و زادگاه ماردی گراس موسیقیدان جاز آمریکا و مرکزی برای میراث هنری و فرهنگی است.

این منطقه سالانه بین ۵/۸ تا ۱۰ میلیون گردشگر را جذب و تقریبا ۸۰۰۰۰۰ شغل ایجاد می‌کرد و جهانگردی دومین صنعت بزرگ منطقه بود. با وقوع این طوفان سهمگین رودخانه می‌سی سی پی در نقاطی از شهر که ارتفاع پائین بود فوران کرد و تقریبا ۸۰ درصد از شهر زیر آب رفت.بسیاری از گردشگران در این شهر از بین رفتند و تعدادی نیز منطقه را ترک کردند و بسیاری از تأسیسات و امکانات گردشگری این منطقه نابود شده و از بین رفت، به‌طوری که صنعت گردشگری در همان سال به شدت کاهش پیدا کرد.

از دیگر بلایای طبیعی که اثرات و تلفات جانی و مالی فراوانی در بر داشت می توان به زلزله مهیب و مهلک بم سال ۱۳۸۲ در ایران اشاره کرد که بیش از ۶۰۰۰۰ نفر را به کام مرگ کشاند. بر اثر این زلزله « ارگ تاریخی بم» یکی از مهم ترین جاذبه های گردشگری ایران و بزرگترین شهر خشتی جهان  به‌طورکامل تخریب شد. و همچنین زلزله های پی در پی در وان ترکیه اثرات سوئی به بار آورده است که اقتصاد منطقه و کشورها را تحت تاثیر قرار داده است .

با توجه به مطالب فوق پیرامون امنیت در بخش بین الملل می توان به اهمیت این بخش در صنعت جهانگردی پی برد و اینکه ایجاد امنیت در بخش بین الملل رشد و یا رکود این صنعت را تحت الشعاع قرار می دهد و به نوعی ارتباطی دو جانبه و تنگاتنگ یا صنعت جهانگردی دارد .

در بخش امنیت داخلی

کشور ما در وضعیت مناسبی به سر می برد . هر چند که در این زمینه گاها مواردی به چشم می خورند که خود در بعضی مواقع بخش امنیت داخلی ما را زیر سوال می برد . شاید این موارد ناچیز و اندک باشند اما در بخش امنیت کوچکترین مسائل نیز باید بررسی و ریشه یابی گردند و با ارائه راهکاراهای مناسب و اعمال آنها این موارد به نقطه سفر برسند . مواردی همچون گروگانگیری یک توریست ژاپنی در سیستان و بلوچستان ، کشته شدن یک جهانگرد فرانسوی در اصفهان ، آشوب اشرار در سیستان و بلوچستان و گروگانگیری تعدادی از سربازان نیروی انتظامی و به شهادت رسیدن تعدادی از آنها ، ماجرای بم و به شهادت رسیدن تعدادی از هموطنانمان توسط اشرار ، شرارت های گروه پ ک ک در مرز ترکیه و عراق و غیره ... . اما در ابعاد کوچکتر نیز می توان به وجود موتورسوران در بافت های تاریخی و اماکن تاریخی که گاها برای جهانگردان مشکلاتی را ایجاد می کنند همچنین کیف قابی و به سرقت بردن اشیاء با ارزش جهانگردان ، بی انصافی در فروش اشیاء عتیقه به جهانگردان ، وجود ارازل و اوباش در بعضی از سایت های گردشگری کشور بخصوص در بافت های قدیمی و تاریخی کشور . اما با توجه به اجرای طرح امنیت اجتماعی توسط ماموران نیروی انتظامی و ساماندهی ارازل و اوباش در سطح شهر و ایجاد سایه امنیت و آرامش بر سطح شهرها و معابر و راههای کشور به نظر می رسد که این اقدامات کشور را در سایه امن و آرامی قرار داده است .

اما با توجه به آنچه که گفته شد پیرامون امنیت و نقش آن در توسعه صنعت گردشگری در بعد امنیت بین الملل و امنیت داخلی و شناسایی مشکلات و موانع آن راهکارهای زیر پیشنهاد می گردد:

گام اول در بهبود صنعت توریسم در ایران برقراری و تضمین امنیت فراگیر، هم در بعد خارجی و هم در بعد داخلی و ملی آن است. به منظور تحقق این هدف باید پس از برقراری امنیت کامل با به کارگیری وسایل ارتباطی و رسانه های بین المللی ، وجود امنیت کامل در کشور را به سمع و نظر عموم مردم و جهانگردان همه کشورهای جهان رساند تا تصویر نادرست فقدان امنیت در کشور ، مانع از رشد و توسعه صنعت توریسم نشود.

در بخش امنیت بین الملل

خوشبختانه کشور ما به خاطر داشتن سیاست تنش زدایی و گرایش با صلح و دوستی با سایر کشورها و مردمان دنیا مانع از ایجاد حوادث بین الملل شده است . اما انچه که مسلم است کشورهای استعمار گر که خواهان عدم پیشرفت و استقلال ایران هستند به روشهای مختلف و به ابزار های مختلف سعی بر برهم زدن اوضاع داخلی کشور و تغییر دیدگاهها و ذهنیت های سایر کشور ها نسبت به ایران را دارند و در این راستا از هر روش و ابزاری مضایقه نمی کنند و با انجام تبلیغات گسترده ای سعی در ناآرام جلوه دادن کشور ایران و اینکه مردمان ایران تروریست می باشند را دارند اما واقعیت خلاف این می باشد و کشور ایران کشوری است با درصد امنیت و آرامش بالا و دارای حکومت و مردمانی صلح طلب.

در این راستا و در جهت خنثی نمودن تبلیغات گسترده دشمنان می توان :

1. با ایجاد شبکه های ماهواره ای و انجام تبلیغات کشور و موقعیت و جو حاکم بر کشور را به نحو احسن به سایر ملل معرفی کرد .

2. ارایه راهکارهایی برای از بین بردن مشکلات دیپلماتیک جهانی.

3. برگزاری نمایشگاهها و همایشهای اختصاصی در سطح بین المللی جهت شناساندن ظرفیتهای گردشگری کشور ایران و شركت فعال در نمايشگاههاي بين المللي خارج از كشور.

4. تشویق مردم، سازمانها و ایرانیان خارج از کشور به سرمايه گذاري در زمینه گردشگری وحذف تمامي ريسكها و نااطميناني‌ها در این زمینه.

5. استفاده از تجربيات ديگر كشورها به ويژه کشورهای موفق در حوزه گردشگري.

 

 

در بخش امنیت داخلی :

1. افزایش امنیت مرزی و داخلی

2. جلوگیری از وقوع حوادث و رخدادهای داخلی بر علیه گردشگران بین المللی.

3. افزایش امنیت راههای ارتباطی و مواصلاتی.

4. تربیت نيروي انساني كارآمد و آشنا به زبانهای بين‌المللي.

5. تربيت پليس راهنما.

6. تسهیل در زمینه اخذ ویزا برای گردشگران خارجی

7. برگزاری همایش ها و سمینارهای مختلف در جهت توسعه و ارتقاء امنیت

8. آشنایی راهنمایان تور با مسائل امنیتی

9. برقراری امنیت در سایت های گردشگری بخصوص در زمینه تورهای طبیعت گردی و کویر نوردی

10. شناسایی مسیر تردد اشرار و عدم برگزاری تورهای گردشگری در این مسیرها

11. برخورد با موتورسواران که در نزدیکی بافتهای تاریخی مزاحمت هایی برای گردشگران ایجاد می کنند .

12. تامین امنیت برای گردشران در ساعت های خلوت و کم تردد در بافت های تاریخی

13. برخورد جدی با افرادی که به شکل غیر مجاز به راهنمایی جهانگردان می پردازند .

14. به همراه داشتن جی پی اس توسط راهنمایان تور در زمینه تورهای کویر نوردی

15. هماهنگی و برقرای تعامل دو جانبه بین دفاتر مسافرتی و گردشگری یا راهنمایان تور و نیروی انتظامی در ارتباط با برگزاری تورهای گردشگری بخصوص کویر نوردی و طبیعت گردی .

واقعیت امنیت در گردشگری ایران

مفهوم امنیت، همچون بسیاری از مفاهیم دیگر، در طول تاریخ تغییر یافته و روندی رو‌به‌رشد داشته است شکی نیست که مفهوم «امنیت» همسان و موازی با مفهوم «بشر» تعالی‌یافته، تا امروزه تعریفی بسیار متفاوت از تعریف اولیه آن داشته باشیم. چنان‌که در دوران ماقبل از تاریخ، امنیت، تنها مربوط به حفظ بقا بود و بس. بعد‌تر امنیت را نبود تهدید نظامی تعریف کردند.

اما امروزه کارشناسان فن، مؤلفه‌های امنیت را در تمامی ابعاد سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی پیگیری می‌کنند و حتی بیش از آنها، می‌بینیم که عباراتی همچون «امنیت در رسانه‌«، «امنیت در فضای مجازی»، «امنیت داده‌ها»، «امنیت در گردشگری» و... به‌وجود آمده‌اند. به‌طور کلی، هنگامی که در جامعه‌ای بستر مناسبی فراهم است، به‌گونه‌ای که فعالیت‌های مختلف در ابعاد گوناگون، به‌طور عادی و بدون مشکلی خاص جریان پیدا کنند، آن جامعه را امن فرض می‌کنیم.

و اما، وقتی با وجود بسیاری از تمهیدات دستیابی به امنیت، افراد جامعه باز هم احساس ناامنی می‌کنند باید این نکته را به یاد آورد که مردم خود را در امان نخواهند دید مگر اینکه به‌گونه‌ای، احساس امنیت به آنها القا شود. در این میان، وجود نظم اجتماعی و اجرای عادلانه قانون از مواردی هستند که احساس امنیت را در جامعه به‌وجود می‌آورند.

و نهایتا باید دانست و به این موضوع اعتقاد داشت که ملاک امنیت، احساس امنیت در میان اقشار مختلف مردم است.اصولا تا امنیت برقرار نباشد، سفری شکل نخواهد گرفت و سخن گفتن از گردشگری، بیهوده خواهد بود. براساس آنچه قبلا گفتیم، هرگاه در سطح جامعه جهانی بستر مناسبی فراهم باشد، افراد سفر می‌کنند و در پی آن هستند که فعالیت‌های مربوط به گردشگری رونق یابد‌ و اگر گردشگران نسبت به مقصدی احساس ناامنی داشته باشند، هرگز به آنجا سفر نمی‌کنند.

امنیت و گردشگری، پارامترهای یک معادله هستند که نسبتی مستقیم با هم دارند. در واقع همان‌طور که یکی از عوامل مهم توسعه گردشگری وجود امنیت است، رونق گردشگری در یک منطقه و تردد گردشگران در یک مقصد، موجب به‌وجود آمدن امنیت می‌شود. البته نباید فراموش کرد که این قضیه همیشه هم صادق نیست چرا که در برخی مواقع، وجود پدیده گردشگری و رفت‌وآمد گردشگران باعث ناامنی شده است. با این وجود، صنعت گردشگری و مقوله امنیت ارتباط تنگاتنگی با هم دارند. در این مورد هم باید دانست و اعتقاد داشت که ملاک امنیت در گردشگری، احساس امنیت توسط گردشگران است.

از طرفی این مسئله بسیار حائز اهمیت است که بدانیم امنیت را در چه مقوله‌هایی باید به‌وجود بیاوریم؛ مسئله‌ای که برای حل آن نیازمند شناخت تهدیدها هستیم.

امنیت در گردشگری ایران‌

کارشناسان معتقدند که امنیت با احساس امنیت متفاوت است. به‌گونه‌ای که ممکن است در جامعه‌ای امنیت باشد ولی این امنیت احساس نشود. بنابراین ابتدا باید بدانیم که آیا ما در کشورمان امنیت نداریم‌ یا احساس امنیت نمی‌کنیم (نمی‌کنند). و اصولا درصورت وجود، این عدم‌امنیت و یا احساس عدم‌امنیت، مربوط به چه مقولاتی می‌شوند و چقدر واقعی هستند.

یکی از عواقب مثبت سفر این است که گردشگر متوجه می‌شود، چقدر از نگرانی‌ها و ترس‌هایش قابل اعتنا هستند و چه مقدار تحت‌تأثیر تبلیغات و پیش‌فرض‌های ذهنی خود قرار دارد.

تجربه دست‌اندرکاران صنعت گردشگری در ایران حاکی از این است که بیشتر گردشگرانی که به ایران سفر می‌کنند، ابتدای ورود احساس عدم‌امنیت دارند ولی در انتهای سفر، ایران را امن تلقی می‌کنند.  اینکه چرا آنها قبل از دیدار، ایران را کشوری امن نمی‌دانند، دلایل بسیاری دارد. برای مثال برای هر کشوری که به‌عنوان مقصد گردشگری مطرح می‌شود، توصیه‌هایی وجود دارد.

بد نیست بدانیم که برخی از توصیه‌های سفر به ایران، از نگاه دفتر کشورهای مشترک‌المنافع آنچنان که در سایت www.worldtravelguide.net آمده، چیست:

« به گردشگران قویاً توصیه می‌شود که فاصله ۱۰۰کیلومتری خود را با مرز ایران و افغانستان و ۱۰ کیلومتری مرز ایران و عراق، حفظ کنند. مرز ایران و پاکستان هم ناامن است. همچنین بهتر است گردشگران در جاده کرمان به بندرعباس و بم تردد نکنند.

جرائم خیابانی در تهران و شهرهای دیگر کم است و حوادث دزدی از خارجیان گزارش نشده است. اما تعدادی دزدی توسط مردان جوان با اتومبیل‌های متفرقه و کیف‌قاپی با موتورسیکلت دیده شده است.تاکسی‌ها از اتومبیل‌های متفرقه مطمئن‌ترند. برخی از افراد با لباس شخصی و غیرنظامی خود را پلیس معرفی می‌کنند، از این جهت گردشگران باید از کسانی که خودشان را پلیس معرفی می‌کنند، کارت شناسایی درخواست کنند یا اینکه اتومبیل‌های دولتی ویژه ماموریت آنها را تشخیص دهند.

از آنجا که تنش‌های سیاسی میان ایران و جوامع بین‌المللی وجود دارد، به گردشگران توصیه می‌شود که برای برنامه‌ریزی سفر به ایران، اخبار رسانه‌ها و توصیه‌های سفر را جدی بگیرند.

گردشگران می‌بایستی از اجتماعات بزرگ دوری کنند. عکسبرداری از مناطق نظامی و دولتی ممنوع است.

ایران کشوری زلزله‌خیز است. از کارت اعتباری نمی‌توان استفاده کرد. قوانین اسلامی در این کشور به‌شدت رعایت می‌شود، نوشیدن نوشیدنی‌های الکل‌دار ممنوع است و خانم‌های بالای ۹ سال باید حجاب اسلامی را رعایت کنند.گردشگران باید در تمام مدت، کارت‌های شناسایی خود را به همراه داشته باشند.»

حال متوجه شدیم که از نقطه‌نظر توصیه‌های سفر به ایران به چه موضوعاتی اشاره شده است، بنابراین برای رونق گردشگری باید بتوانیم در حل مشکل نبود ‌«احساس امنیت در ایران» بکوشیم.در موارد ذکر شده به‌عنوان توصیه‌های سفر به ایران، برخی واقعیت دارند و برخی نه. برخی مربوط به قوانین کشورمان می‌شوند و جزو اصول هستند و تغییرناپذیر ولی برخی را می‌توانیم تغییر دهیم.

در این میان وظیفه ما تغییر اندیشه‌های ناصحیح و تغییر مواردی است که امکان تغییرشان وجود دارد. برای تغییر اندیشه‌های ناصحیح، دانستن داشته‌ها و توانایی‌هاست.

مرزهای کشور ما چنان‌که ذکر شده، ناامن نیستند ولی به‌خاطر دوری شهرها از هم و مناطق وسیع بدون سکنه و البته چند مورد گروگان‌گیری و حمله مسلحانه، ناخودآگاه این شبهه ایجاد می‌شود که شهرها و مسیرهای مرزی از امنیت لازم برخوردار نیستند.

یک راهنمای تور می گوید  گروهی از هموطنان را در فروردین سال 1388 در سفر برزیل همراهی می‌کردم. در کمتر از 12 ساعت، 3 مرتبه، 3 نفر از مسافران ما در ساحل شهر پر از گردشگر ریودوژانیرو مورد تهاجم واقع شدند. اما در کشور ما چنین اتفاقاتی کمتر دیده می‌شود چرا که اصولا ایرانی‌ها گردشگر دوست هستند.

با این حال ما در جامعه جهانی خود را به‌عنوان مردمی دیگر‌پذیر و اهل تساهل معرفی نکرده‌ایم، درصورتی‌که به واقع چنین هستیم. عدم‌شناخت جامعه جهانی از ایران، باعث شده که از یکی از مهم‌ترین ویژگی ایرانیان، ‌سوء برداشت شود و عکس قضیه اتفاق بیفتد. هرگاه به تاریخ گذشته و زندگی امروزی ایرانیان نظر کنیم متوجه می‌شویم که همیشه در ایران مردمان بسیار با نژادهای مختلف و ادیان گوناگون در کنار هم زندگی کرده‌اند. هم‌اکنون در کشور ما زرتشتیان، یهودیان، مسیحیان و مسلمانان در کنار هم زندگی می‌کنند که این موضوع خود از امنیت اجتماعی در این کشور سخن می‌گوید. هرگز در این کشور نسل‌کشی اتفاق نیفتاده است.

یکی از افتخارات و جاذبه‌های گردشگری کشور سنگاپور به‌عنوان یکی از کشورهای موفق در عرصه صنعت گردشگری، خیابانی است که در آن معبد هندو‌ها و کلیسای مسیحیان و مسجد مسلمانان در کنار هم واقع شده‌اند. اما با کمی دقت متوجه می‌شویم که تقریبا در تمامی شهرهای ایران، کلیمی‌ها و زرتشتیان و مسیحیان و مسلمانان بناهای مقدس خود را دارند و با هم زندگی می‌کنند. این گفته حاکی این است که امنیت اجتماعی در ایران ریشه دارد و این در کنار هم زندگی کردن، می‌تواند خیال راحتی را برای گردشگران ایجاد کند.

واقعیت امنیت گردشگری در ایران را به جهانیان بشناسانیم

چندی پیش سخن از طرح ایجاد پلیس گردشگری بود. این طرح می‌تواند به امنیت گردشگری در ایران کمک کند ولی اکنون و در حال حاضر مشکل ما، احساس عدم‌امنیت است. مشکل ما این است که به گردشگران القا کنیم که ایران امن است و البته بعد از اینکه آنها به این کشور سفر کردند باید امنیت‌جانی و مالی و روانی‌‌شان را تامین کنیم.

برای اینکه گردشگران تمایل پیدا کنند که به ایران سفر کنند، می‌بایستی که منطق برخوردهای سیاسی و مذهبی‌‌مان برایشان روشن و شفاف باشد. معمولا بازتاب اخباری که از ایران در رسانه‌های دنیا منتشر می‌شود چندان به سود ما نیست و این واقعیتی است که نباید انکارش کنیم. از طرفی برخی از تهدیدهای سفر به ایران مربوط می‌شود به همسایگان ایران. در سال‌های اخیر دو اتفاق بزرگ ناخوشایند در مرزهای شرقی و غربی ایران رخ داده است که اتفاقا همان مرزهای پرخطری هستند که در گزارش بالا به آنها اشاره شد.

گردشگران باید بدانند که ایران به‌دنبال جنگ نیست و دوستانه‌ترین برخوردی که یک گردشگر می‌تواند در ذهن خود تصور کند را در ایران و در واقعیت خواهد دید. رونق گردشگری داخلی و گردشگری زنان که امروزه به‌واقع شاهدش هستیم هم می‌تواند دلیلی باشد برای وجود امنیت گردشگری در ایران که باید به گوش جهانیان برسد.

از نقطه نظر دیگر باید در اندیشه امنیت روانی گردشگر باشیم. در سفرنامه‌های گردشگران خارجی که به ایران سفر می‌کنند، ترس رد شدن از خیابان مشاهده می‌شود. صدای بوق اتومبیل‌ها و نحوه رانندگی رانندگان و وجود موتورسواران امنیت خاطر آنها را دچار تزلزل می‌کند. هنگامی که گردشگر در خیابان‌های شهر دائم با صدای دزدگیر اتومبیل‌ها مواجه می‌شود، فکر می‌کند که همه این کشور پر از دزد است. وجود هتل مطمئن و رستوران بهداشتی نیز بر احساس امنیت او مؤثر است. حتی با اینکه شاید به‌نظر نیاید ولی در کشورهایی که پول تقلبی در آنها فراوان است، عدم‌اعتماد در گردشگران دیده می‌شود که این موضوع خود به امنیت روانی گردشگر صدمه وارد می‌کند و البته در کشور ما چنین موضوعی مشکل حادی نیست. پاکیزگی شهر، حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی و احترام به محیط‌زیست، از جمله دیگر مواردی هستند که ناخودآگاه گردشگر را برای احساس امنیت یا عدم‌احساس امنیت تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. اکنون متوجه می‌شویم که ایجاد امنیت و ایجاد احساس امنیت تنها به مقوله‌های عدم‌تهدید نظامی و کمبود جرائم خیابانی بستگی ندارد، بلکه موضوع فراتر از اینهاست و برایشان باید چاره‌ای مناسب اندیشید.

‌ما برای اینکه بتوانیم از امنیت گردشگری در ایران برای جهانیان سخن بگوییم، باید از همه زوایا به آن توجه کنیم. نقش تبادلات فرهنگی و معادلات سیاسی و تفکرات اقتصادی، تا نقش نیروی انتظامی و دست‌اندرکاران گردشگری و مردم کوچه و بازار در این میان مهم و قابل بررسی است.     

 

 

پایان